วันศุกร์ที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2568

Deep Sky Objects ในแต่ละกลุ่มดาว

Deep Sky Objects ในแต่ละกลุ่มดาว

M 31 (NGC 224) Andromeda Galaxy 

การตัดสินใจว่า คืนนี้จะถ่าย Deep Sky Object วัตถุไหนดี จำเป็นต้องมีการวางแผนที่ดีเพื่อไม่ให้พลาดเป้า 

  1. เริ่มต้นจากการแอปดูดาวว่า คืนนี้จะมีกลุ่มดาวไหนขึ้นมาให้ชมบ้าง เวลาขึ้น เวลาตก มุมทิศ มุมเงยเท่าใด
  2. หลังจากนั้นก็ไปดูว่าในแต่ละกลุ่มดาวนั้น ๆ มี DSO อะไรอยู่บ้าง
  3. คืนไหน คาดว่่า ฟ้าจะเปิดไม่น่าจะนาน ควรเลือกถ่ายกระจุกดาวแทนเนบิวลาและกาแล็กซี เพราะจะใช้เวลาสะสมแสงได้เร็วกว่า
----------------------------------
สัญญลักษณ์
🌀 กาแล็กซี 💥เนบิวลา✨กระจุกดาว 🌟ดาวสว่าง ✅ ถ่ายแล้ว ⭐ ยอดนิยม

---------------------------------
กลุ่มดาวแอนดรอเมดา (Andromeda)
🌀M 31 (NGC 224) Andromeda Galaxy (mag 3.44)
🌀M 32 (NGC 221) (mag 8.1) ✅ 
🌀M 110 (NGC 205) (mag 8.5)
🌀NGC 891 (C 23) Silver Silver Galaxy (mag 10.0)
💥NGC 7662 (C 22) Blue Snowball Nebula (mag 8.3)
🌀UGC 1810, 1813 (mag 14.9)
---------------------------------
กลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ (Aquarius)
✨M2 (NGC 7089) (mag 6.3)
💥NGC 7009 (C 55) Saturn Nebula (mag 8.0)
💥NGC 7293 (C 63) Helix Nebula, Eye of God, Eye of Sauron (mag 7.6)
----------------------------------
กลุ่มดาวนกอินทรี (Aquila)
🌟ดาวอัลแทร์ (Altair) (ตานกอินทรี)อันดับ 12
---------------------------------
กลุ่มดาวสารถี (Auriga)
🌟Capella ดาวสว่าง อันดับ 6
🌟ดาว Menkalinan ✅
🌟ดาว AE Aurigae (Aur) ✅
✨M 36 (NGC 1960) Pinwheel ✅
✨M 37 January Salt and Pepper ✅
✨M 38 (NGC 1912) Starfish ✅
💥IC 405 (SH2-229, C 31) Flaming Star ✅
💥IC 410 Tadpole Nebula ✅
💥IC 417 Spider Nebula ✅
✨NGC 1893 ✅
💥 NGC 1931 The Fly Nebula 
🌟+🌟 The Kids (Epsilon Aurigae) ✅
-----------------------------
กลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ (Bootes)
🌟ดาวดวงแก้ว (Arcturus) อันดับ 4 ✅
------------------------------
กลุ่มดาวยีราฟ (Camelopardalis)
🌀NGC 2403 (C 7) (mag 8.9)
🌀NGC 1660 (IC 2062) ✅
------------------------------
กลุ่มดาวปู (Cancer)
✨M 44 (NGC 2632) Beehive Cluster (mag 3.1)
✨M 67 (NGC 2682) Golden eyes, King Cobra A (mag 6.1)
💥SH2-290 (Abell 31)
-----------------------------
กลุ่มดาวหมาล่าเนื้อ (Canes Venatici)
🌟ดาวสว่าง Cor Caroli (mag 2.8)
✨M 3 (NGC 5272) ✅
🌀M 51 (NGC 5194) The Whirlpool Galaxy ✅ 
🌀M 63 (NGC 5055) Sunflower Galaxy (mag 8.5)
🌀M 94 (NGC 4736) Croc's eye , Cat's Eye Galaxy (mag 8.2)
🌀M 106 (NGC 4258) Spiral Galaxy (mag 8.4)
🌀NGC 4244 (C 26) Silver Needle
🌀NGC 4395
🌀NGC 4631 (C 32) The Whale Galaxy (mag 9.2)
🌀NGC 4656 Crowbar ✅
🌀NGC 5033 Waterbug ✅
------------------------------
กลุ่มดาวหมาใหญ่ (Canis Major)
🌟ดาวโจร (Sirius) อันดับ 1 ✅
✨M 41 (NGC 2287) Little Beehive Cluster (mag 4.5) ✅
🌀NGC 2207+🌀IC 2163 ✅
✨NGC 2345 ✅
💥NGC 2359 (SH2-298) Thor's Helmet ✅ 
✨NGC 2362 (C 64) Tau Canis Majoris Cluster ✅
-------------------------------
กลุ่มดาวหมาเล็ก (Canis Minor)
🌟ดาวโพรซิออน (Procyon) อันดับ 8 ✅
🌀NGC 2485 (เล็กมาก)
-------------------------------
กลุ่มดาวแพะทะเล (Capricornus)
✨M 30 (NGC 7099) Jellyfish Cluster (mag 7.7)
------------------------------
กลุ่มดาวกระดูกงูเรือ (Carina)
🌟ดาวสว่าง Canopus อันดับ 2 ✅
✨NGC 2516 (Caldwell 96, Cr 172) Southern Beehive Cluster (mag 3.8)
✨NGC 3532 Wishing Well Cluster
💥NGC 3372 (C 92) The Great Carina, Carina Nebula, Eta Carinae Nebula (mag 1.0)(แตะขอบฟ้า)
-------------------------------
กลุ่มดาวแคสสิโอเปีย (Cassiopeia)
✨M 52 (NGC 7654) Scorpion Cluster (ต่ำ)
✨M 103 (NGC 581) ✅
🌀NGC 147 (C 17) (mag 9.5)
💥NGC 281 (SH2-184, IC 11) Pac-man (mag 7.4)
💥NGC 896 ✅
💥NGC 7635 (C 11, Sh 162) Bubble Nebula* (ต่ำ)
✨NGC 7789 Caroline's Rose, Caroline's Haystack or the White Rose Cluster (mag 6.69)
💥IC 63 Ghost of Cassiopeia ✅
💥IC 1795 Fish Head Nebula ✅
💥IC 1805 (SH2-190) Running Dog Nebula, Heart Nebula (mag 18.3)
💥IC 1848 (Sh 2-199) Westerhout 5, Soul Nebula (mag 6.5)
-----------------------------
กลุ่มดาวคนครึ่งม้า (Centaurus)
🌟ดาวสว่าง Alpha Centauri (mag -0.3)
🌀NGC 3783 
💥NGC 5128 (C 77) Centarus A 
✨NGC 5139 (C 80) 
----------------------------
กลุ่มดาวซิฟิอัส (Cepheus)
🌀NGC 6946 (C 12) Fireworks Galaxy (mag 9.6)
💥NGC 7023 (LBN 487, C 4) Iris Nebula (mag 6.8)
💥C 9 (SH2-155) Cave Nebula (mag 7.7)
💥Sh 2-136 Ghost Nabula
------------------------------
กลุ่มดาววาฬ (Cetus)
🌀C 51 (IC 1613) ✅ 
💥C 56 (NGC 247) Skull Nebula ✅
🌀M 77 Squid ✅
----------------------------
กลุ่มดาวผมเบเรนิช (Coma Berenices)
🌟ดาวสว่าง Beta Comae Berenices (mag 4.3)
✨M 53 (NGC 5024) ✅
🌀M 64 (NGC 4826) The Black Eye Galaxy, Evil eye, Sleeping Beauty (mag 8.5)
🌀M 85 (NGC 4382)+NGC 4394+IC 3292 ✅
🌀M 88 (NGC 4501) ✅
🌀M 91 (NGC 4548) ✅
🌀M 98 (NGC 4192) ✅
🌀M 99 (NGC 4254) Coma Pinwheel Galaxy/Virgo Cluster Pinwheel /St. Catherine's Wheel Galaxy (mag 9.9)
🌀M 100 (NGC 4321) The Mirror Galaxy, Blowdryer Galaxy (mag 9.3)
🌀NGC 4274
🌀NGC 4494
🌀NGC 4559 (C 36) Koi fish✅
🌀NGC 4565 (C 38) The Needle, Berenices's hair clip ✅
🌀NGC 4725
🌀NGC 4825
-----------------------------
กลุ่มดาวนกกา (Corvus)
🌟ดาวสว่าง Gienah (mag 2.6)
------------------------------
กลุ่มดาวกางเขนใต้ (Crux)
🌟ดาวสว่าง Acrux (mag 0.9)
-------------------------------
กลุ่มดาวหงส์ (Cygnus)
🌟ดาวเดเนป (หางหงส์) อันดับ 19
✨M 29 (NGC 6913) Cooling Tower Cluster (mag 7.2)
✨M 39 (NGC 7092) Pyramid Cluster ✅
💥NGC 6888 (C 27) Crescent Nebula ✅
💥NGC 6960 (C 34) The Witch's Broom, West Veil ✅
💥NGC 6979 Pickering's Triangle ✅
💥NGC 6992 (C 33) Eastern Veil ✅
💥NGC 6995 Veil Nebula ✅
💥NGC 7000 (C 20) North America Nebula ✅
💥IC 5146 (C 19, Sh 2-125) Cocoon Nebula ✅
💥IC 5070 Pelican Nebula ✅
💥SH2-108 Gamma Cygnus ✅
----------------------------
กลุ่มดาวมังกร (Draco)
🌀M102, NGC 5866 Spindle Galaxy (mag 9.9)
----------------------------
กลุ่มดาวแม่น้ำ (Eridanus)
🌀NGC 1532 Haley's Coronet ✅
🌀NGC 1752 ✅
💥NGC 1909 (IC 2118) The Witch Head Nebula ✅
-----------------------------
กลุ่มดาวเตาหลอม (Fornax)
🌀NGC 1079 (C 67) (mag 9.44)
🌀NGC 1316 (Fornax A, MCG-6-8-8) ✅
------------------------------
กลุ่มดาวคนคู่ (Gemini)
🌟Pollux+🌟 Caster
✨M 35 (NGC 2168) Shoe-Buckle (mag 5.1)
💥NGC 2392 (C 39) Eskimo, Clown Face, Lion (mag 9.6)
💥SH2-274 Medusa Nebula (mag 15.94)
💥IC 443 (SH2-248) Jellyfish แมงกระพรุน (mag 12.0)
💥IC 444 ✅
--------------------------------
กลุ่มดาวเฮอร์คิวลีส (Hercules)
✨M 13 (NGC 6205) Great Globular Cluster in Hercules (mag 5.8) ✅ 
✨M 92 (NGC 6341, Mel 168) (mag 6.4)
-------------------------------
กลุ่มดาวงูไฮดรา (Hydra)
✨ M 48 (NGC 2548) (mag 5.8)
✨ M 68 (NGC 4590) ✅
🌀 M 83 Southern Pinwheel ✅
🌀 NGC 3621 ✅
-------------------------------
กลุ่มดาวกิ้งก่า (Lacerta)
✨C 16 (NGC 7243) (mag 6.38)
--------------------------------
กลุ่มดาวสิงโต (Leo)
🌟Regulus ดาวหัวใจสิงห์ อันดับ 21 ✅
🌀M 65 (NGC 3623) ✅
🌀M 66 (NGC 3627) ✅
🌀M 95 (NGC 3389) ✅
🌀M 96 (NGC 3384) Group (Leo I Group) ✅
🌀M 105 (NGC 3379) ✅
🌀NGC 2903 (PGC 27077, UGC 5079) (mag 9.0)
🌀NGC 3521 Bubble ✅
🌀NGC 3628 The Hamburger, Sarah's Galaxy ✅
🌀IC 2763, 2767 ✅
------------------------------
กลุ่มดาวกระต่ายป่า (Lepus)
✨M 79 (NGC 1904)✅
------------------------------
กลุ่มดาวพิณ (Lyra)
🌟ดาวเวกา อันดับที่ 5 ✅
💥M 57 (NGC 6720) Ring Nebula ✅
--------------------------------
กลุ่มดาวยูนิคอร์น (Monoceros)
🌟V569 Monocerotis ✅
✨M 50 (NGC 2323, Cr 124) Heart-Shaped Cluster (mag 5.9)
💥NGC 2170 Angel Nebula ✅
✨NGC 2232 ✅
💥NGC 2237 (C 49) Rosette, Skull (mag 9.0) ✅
💥NGC 2238 Rosette Nebula ✅
✨NGC 2244 (C 50) Satellite Cluster ✅
✨NGC 2264 Christmas Tree Cluster (mag 3.9) ✅ 
✨NGC 2335 ✅
💥NGC 2346 Butterfly (เล็กเกินไป)
✨NGC 2353 ✅
✨NGC 2423 ✅
💥IC 447 Dreyer's ✅ 
💥IC 2177 SeaGull ✅
💥SH2-273 Fur Fox Nebula, Cone Nebula (mag 3.9)
💥SH2-296 Seagull's wing ✅
💥LND 1625 ✅
-----------------------------
กลุ่มดาวแมลงวัน (Musca)
🌟ดาวสว่าง Alpha Muscae (mag 2.7)
-----------------------------
ลุ่มดาวคนแบกงู (Ophiuchus)
✨M 10 ✅
✨M 12 ✅
🌌Rho Ophiuchi Cloud Complex (XSS J16271-2423, Ophiuchus molecular cloud) IC 4603, IC 4604
-------------------------------
กลุ่มดาวนายพราน (Orion)
🌟 ดาวบีเทลจุส (Betelgeuse) อันดับ 10 ✅
🌟 Mintaka ✅
🌟 Alnilam ✅
🌟 Alnitak ✅
💥M 42 (NGC 1982) The Great Orion nebula (mag 4.0) ✅ 
💥M 43 The Great Orion nebula ✅ 
💥M 78 (NGC 2068) Casper Ghost, Ultraman Planet ✅
💥NGC 1788
💥NGC 1975 Running Man Nebula ✅
💥NGC 1977 The Running man Nebula ✅
💥NGC 1990 Alnilam ✅
💥NGC 2023 (IC 434) Horse head ✅ 
💥NGC 2024 (SH2-277) Frame Nebula ✅ 
💥NGC 2175 The Monkey Head Nebula ✅ 
💥IC 430
------------------------------
กลุ่มดาวม้าบิน (Pagasus)
✨M 15 (NGC 7078) Pagasus Cluster (mag 6.2)
🌀NGC 7331 (C 30) (mag 10.4) ✅
🌀Stephan's Quintet NGC 7320, NGC 7319, NGC 7318 (a และ b), NGC 7317 ✅
-------------------------------
กลุ่มดาวเพอร์ซิอัส (Perseus)
🌟ดาว Algol (ดาวปีศาจ) ✅
✨M 34 Spiral ✅
✨NGC 869 and NGC 884 (C 14) Double Cluster (mag 3.7)
🌀NGC 1207 (เล็กมาก)
💥NGC 1333 Embryo Nebula (mag 10.88)
💥NGC 1491 The Fossil Footprint Nebula ✅
💥NGC 1499 (Sh2-220) California Nebula (mag 4.1)
💥NGC 1579 Northern trifid
-------------------------------
กลุ่มดาวปลา (Pisces)
🌀M 74 (NGC 628) Phantom Galaxy (mag 9.3)
------------------------------
กลุ่มดาวท้ายเรือ (Puppis)
✨M 46 (NGC 2437) (mag 6.0)
✨M 47 (NGC 2422, Cr 152) (mag 4.4)
✨M 93 (NGC 2447) Butterfly ✅
✨NGC 2423 ✅
✨NGC 2451(Cr 161) Stinging Scorpion Cluster (mag 2.8)
💥NGC 2467 (SH2-311) Skull and Crossbones ✅
-------------------------------

กลุ่มดาวลูกศร (Sagitta)
✨ M 71 (NGC 6838) Angelfish Cluster ✅
----------------------------------
กลุ่มดาวคนยิงธนู (Sagittarius)
🌌 M 8 (NGC 6523) Lagoon Nebula ✅
🌌 M 17 (NGC 6618) Omega Nebula, Swan Nebula, Checkmark Nebula, Lobster Nebula, Horseshoe Nebula 💥✅
🌌 M 20 (NGC 6514) Trifid Nebula ✅
✨ M 21 (NGC 6531)
✨ M 23 (NGC 6494)
✨ M 24 (IC 4715) Small Sagittarius Star Cloud ✅
✨ M 25 (IC 4725) ✅
✨ M 75 (NGC 6864) ✅
🌌 IC 4895 (C 57, NGC 6822)
Barnard's Galaxy ✅
---------------------------------
กลุ่มดาวแมงป่อง (Scorpius)
🌟 Antares (หัวใจแมงป่อง) อันดับ 15 ✅
✨ M 4 (NGC 6121) Mel 144 Crab Globula (mag 5.7) ✅
✨ M 7 Ptolemy’s Cluster (mag 3.3)
✨ M 80 (NGC 6093) Mel 142 (mag 7.8)💥
🌌 NGC 6302 (C 96) Butterfly Nebula, Bug Nebula 💥🦋 (เล็กมาก)
🌌 NGC 6334 Cat's Paw💥 😻
🌌 NGC 6357 Lobster Nebula 💥🦞
🌌 IC 4603 Antarest Area
🌌 IC 4592 Blue Horsehead Nebula
-------------------------------
กลุ่มดาวช่างแกะสลัก (Sculptor)
🌀C 72 (NGC 55) String of pearls, whale (mag 7.84) (ต่ำมาก)
🌀NGC 300 (C 70) Southern Pinwheel Galaxy ✅
--------------------------------
กลุ่มดาวโล่ (Scutum)
✨ M 11 (NGC 6705) Wild Duck Cluster ✅
------------------------------
กลุ่มดาวงู (Serpens)
✨ M 5 (NGC 5904) Ruse
🌌 M 16 (NGC 6611) Star Queen Nebula, Eagle Nebula
-------------------------------
กลุ่มดาววัว (Taurus)
🌌 M 1 (NGC 1952) Crab Nebula (mag 8.4) ✅
✨ M 45 Pleiades, Seven Sisters, ดาวลูกไก่ (mag 1.6) ✅ ✅
✨ NGC 1647 ✅
✨ C 41 (Cr 50, Mel 25) Hyades (mag 0.5) ✅
🌌 IC 353 ✅
🌌 IC 1432 (LBN 711) Maia Nebula ✅
------------------------------
กลุ่มดาวสามเหลี่ยม (Triangulum)
🌀 M 33 (NGC 598) Triangulum Galaxy (mag 5.7) 💥✅ ✅
🌀 NGC 925 ✅
----------------------------------
กลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa Major) ✅
🌀 M 81 (NGC 3031) Bode's Galaxy (mag 6.9) ✅
🌀 M 82 (NGC 3034) The Cigar Galaxy (mag 8.41) ✅
🌌 M 97 (NGC 3587) Owl (mag 9.9) ✅
🌀 M 101 (NGC 5475) Pinwheel Galaxy (mag 7.9) ✅ 💥
🌀 M 108 (NGC 3556) Surfboard ✅
🌀 M 109 Vacuum Cleaner ✅
🌌 IC 2574 Coddington's
-------------------------------
กลุ่มดาวหญิงสาว (Virgo)
🌟 ดาวรวงข้าว (Spica) (mag 1.0) อันดับ 16 ✅
🌀 M 49 (NGC 4472) ✅
🌀 M 58 (NGC 4579) ✅
🌀 M 59 (NGC 4621) +🌀 M 60 (NGC 4649)+NGC 4647 ✅
🌀 M 60 (NGC 4649) ✅
🌀 M 61 (NGC 4303) Swelling Spiral ✅
🌀 M 84 (NGC 4374) ✅ 👁️
🌀 M 86 (NGC 4406) ✅ 👁️
🌌 M 87 (NGC 4486) Virgo A ✅
🌀 M 89 (NGC 4552) ✅
🌀 M 90 (NGC 4569) ✅
🌀 M 91 (NGC 4548) ✅
🌀 M 104 (NGC 4594) The Sombrero ✅
🌀 NGC 4387👁️, 4388👁️, 4402, 4438, 4425 ✅
🌀 NGC 4435
🌀 NGC 4550+NGC 4551
🌀 NGC 4697 (C 52)💥
🌀 NGC 4699💥
🌀 NGC 5740
🌀 NGC 5746 Mini Needle ✅
🌀 IC 3303, 3355, 3393, 3386 ✅
🌀 IC 3430
------------------------------
กลุ่มดาวหมาจิ้งจอก (Vulpecula)
🌌 M27 (NGC 6853, Apple Core Nebula) Dumbbell Nebula (mag 7.4) ✅
-------------------------------
ปรากฎการณ์ที่น่าติดตาม
💥นวดารา/โนวา ดาว T Coronae Borealis (T CrB) กลุ่มดาวมงกุฎเหนือ
(เหนือ IC 4587) ✅✅✅✅✅
☄️ดาวหาง C 2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) ✅
☄️ดาวหาง 144P/Kushida ✅
☄️ดาวหาง 13POlbers
💥นวดารา/โนวา NGC 2146, 2025abfl กลุ่มดาวยีราฟ (Camelopardalis)

วันพฤหัสบดีที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2566

การหาตำแหน่งดาวด้วยมือของเราเอง

การดูดาวในยามค่ำคืน พื้นฐานเรื่อง "ทิศกับมุมต่าง ๆ" ยังเป็นพื้นฐานสำคัญที่ทุกคนควรศึกษาให้เข้าใจ ซึ่งจะทำให้การดูดาวและการหาตำแหน่งดาวต่าง ๆ นั้นง่ายขึ้น

ที่มาของภาพ ปรับปรุงจาก (Christopher Witt .2562)

เนื้อหา
  • มุมทิศ (Azimuth)
  • มุมทิศและมุมเงย
  • การหามุมทิศและมุมเงยของดาว
  • การหาทิศเหนือในพื้นที่ดูดาว
  • การหาตำแหน่งดาวด้วยมือ
  • การคำนวณตำแหน่งดาว ด้วยสูตร 15°
  • สรุปท้ายเรือง

มุมทิศ (Azimuth)
เริ่มจากภาพด้านบน ขอให้ทำความเข้าใจมุมทิศ (Azimuth) บนพื้นดินที่อยู่รอบ ๆ ตัวเราเสียก่อน มุมทิศรอบตัวเรามีทั้งหมด 360° หมุ่นตามเข็มนาฬิกา เริ่มต้นจาก
  • ทิศเหนือ (N) = 0°/360°
  • ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ (NE) = 45°
  • ทิศตะวันออก (E) = 90°
  • ทิศตะวันออกเฉียงใต้ (SE) = 135°
  • ทิศใต้ (S) = 180°
  • ทิศตะวันตกเฉียงใต้ (SW) = 225°
  • ทิศตะวันตก (W) = 270°
  • ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ (NW) = 315°
วิธีหาทิศง่าย ๆ หันหาไปทางทิศเหนือ
แขนขวา คือ ทิตะวันออก แขนซ้าย คือ ทิศตะวันตก
ด้านหลัง คือ ทิศใต้

มุมทิศและมุมเงย
การหาตำแหน่งดาวบนท้องฟ้า เราต้องใช้ มุมทิศ (Azimute) และมุมเงย (Altitude) ประกอบกัน (ดูภาพด้านล่าง) เช่น ตำแหน่งดาวดวงนี้ อยู่ที่มุมทิศ 300° มุมเงย 60° เป็นต้น มุมเงยจะมีค่าตั้งแต่  0°-90° เท่านั้น จุดที่อยู่เหนือหัวของเรา เรียกว่าจุดจอมฟ้า (Zenith)


การหามุมทิศและมุมเงยของดาว
การหามุมทิศและมุมเงย ของดาวที่เราต้องการดู ในสมัยก่อน (ก่อนที่จะมีแอปพลิเคชั่นดูดาว) เราจะหาจาก "แผนที่ดาว" (ตามภาพด้านล่าง) เมื่อเราหมุน วันที่และเดือน ตรงกับเวลาที่เราจะดู แล้วเราก็เลือกดาวที่เราจะดู เช่น หากเราดูดาวในวันที่ 9 ธ.ค.2566 เวลา 20:00 น. ตำแหน่งกลุ่มดาวนายพราน จะอยู่ที่มุมทิศ 90° และมุมเงย 30°
 
แผนที่ดาว สำหรับประเทศไทย ละติจูด 10-15-20 องศาเหนือ

แต่ในสมัยปัจจุบัน แผนที่ดาว ไม่ค่อยได้รับความนิยมแล้ว เพราะมีแอปพลิเคชันดูดาวที่สามารถติดตั้งได้ในโทรศัพท์มือถือมาแทนที่  สะดวกและสามารถบอกมุมทิศและมุมเงยของดาวแต่ละดวงได้อย่างละเอียดเป็นเวลาจริง และสามารถส่องนำทางไปยังดาวดวงนั้น ๆ ได้ ในท้องฟ้าจริงที่ชมอยู่ในขณะนั้น 

แอปพลิเคชั่นดูดาว มาแทนที่แผนที่ดาว
ที่มาของภาพ (Trevor.2566)

การหาทิศเหนือในพื้นที่ดูดาว
เมื่อเราเดินทางเข้าไปยังพื้นที่ดูดาว สิ่งแแรกที่ควรทำคือ การหาทิศเหนือ วิธีการหาทิศเหนือมีหลายวิธี เช่น
  • หาด้วยเข็มทิศจริง ๆ  หรือเข็มทิศที่ติดอยู่กับขาตั้งกล้อง หรืออุปกรณ์ต่าง ๆ
  • หาด้วยแอปพลิเคชันเข็มทิศในโทรศัพท์มือถือ
  • หาด้วยแอปพลิเคชั่นดูดาว
  • หากไม่มีอุปกรณ์ที่กล่าวมา สามารถหาด้วยตำแหน่งของดาวเหนือ หรือดาวยอดนิยมต่าง ๆ ที่คุ้นเคยก็ได้
การหาดาวเหนือโดยอ้างอิงจาก กลุ่มดาวหมีใหญ่ กลุ่มดาวหมีเล็ก และกลุ่มดาวค้างคาว

การหาดาวเหนือ ในบางพื้นที่อาจจะหาลำบาก เพราะดาวเหนือไม่สว่างมากนัก และในประเทศไทยจะขึ้นสูงจากขอบฟ้าประมาณ 10°-15° หากท้องฟ้าไม่มืดหรือมีภูเขาสูงบดบังก็ไม่สามารถมองเห็นดาวเหนือได้

เมื่อเราได้ทิศเหนือแล้ว ก็จะรู้ทิศต่าง ๆ ตามมา ทำให้รู้แนวการโคจร การขึ้นและการตกของดวงดาว ช่วยทำให้การดูดาวง่ายขึ้น

การหาตำแหน่งดาวด้วยมือ
เมื่อเราทราบทิศรอบตัวเรา ทราบมุมทิศและมุมเงยของดาวที่เราต้องการดู เราสามารถใช้มือของเราวัดมุมหาตำแหน่งดวงดาวนั้น ๆ ได้เลย วิธีการวัดระยะเชิงมุมด้วยมือ เป็นไปตามภาพด้านล่าง


ยืดแขนตรงไปทางด้านที่ต้องการวัดระยะเชิงมุม ให้แขนตึง

การคำนวณตำแหน่งดาว ด้วยสูตร 15°
เพราะโลกเราหมุน ดังนั้นใน 1 ชม.ดาวจะเคลื่อนที่จากทิศตะวันออกไปทิศตะวันตก 15°  ด้วยหลักการนี้เราสามารถคำนวณตำแหน่งของดาวอย่างง่าย ด้วยการวัดด้วยมือของเรานี่เอง ดังตัวอย่าง ต่อไปนี้ 

ภาพตัวอย่างที่ 1
ที่มาของภาพ (LESA.2553)

จากภาพตัวอย่างที่ 1 ขณะที่เรามองดวงอาทิตย์ตอนเวลา 09:00 น. หากเราก็ใช้มือของเราวัดมุม 15° (1 ชม.) ไปยังทิศตะวันตก จะได้ 9 ช่วง (9 ชม.) เราก็จะรู้ว่าดวงอาทิตย์จะตกตอนประมาณ 18:00 น. (9+9)

ภาพตัวอย่างที่ 2
ที่มาของภาพ (LESA.2553)

จากภาพตัวอย่างที่ 2 กลุ่มดาวนายพรานอยู่เหนือศรีษะเราเวลา 21:00 น. หากเราก็ใช้มือของเราวัดมุม 15° (1 ชม.) ไปยังทิศตะวันตก จะได้ 6 ช่วง (6 ชม.) เราก็จะรู้ว่ากลุ่มดาวนายพรานจะตกตอนประมาณ 03:00 น. (21+6) ของวันรุ่งขึ้น 

สรุปท้ายเรื่อง
การหาตำแหน่งดาวด้วยการวัดระยะเชิงมุมด้วยมือนั้น เป็นพื้นฐานเริ่มแรกของการดูดาวในสมัยก่อน มุมทิศและมุมเงยของตำแหน่งดาวแต่ละดวงล้วนได้มาจาก "แผนที่ดาว" ทั้งสิ้น แต่เดี๋ยวนี้ พวกเราใช้แอปพลิเคชันดูดาวแทนแล้ว ทำให้แผนที่ดาวดูจะขาดความจำเป็นลงไป 

แต่อย่างไรก็ตาม วิธีการนี้ก็ยังมีความจำเป็นในการสอนอยู่ ในกรณีสอนให้นักเรียนหรือผู้ที่เริ่มดูดาวใหม่ ๆ ที่ยังใช้แอปพลิเคชันดูดาวไม่เป็น การใช้แผนที่ดาวและการวัดระยะเชิงมุมด้วยมือ จึงยังคงเป็นพื้นฐานที่จำเป็นสำหรับกลุ่มคนนี้อยู่ 

อย่าพึ่งทิ้งความรู้อันนี้ไปนะครับ

*********************************
โดย
พลตรี ดร.สุชาต จันทรวงศ์
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี
7 ธ.ค.2566



ที่มาข้อมูล
  • นิพนธ์ ทรายเพชร. (2564). ทิศ. [Online]. Available : https://www.scimath.org/article-stem/item/12172-copy-2. [2566 ธันวาคม 7].
  • myhora. (2566). วิธีการวัดมุมดาวด้วยมือ. [Online]. Available : https://www.myhora.com/astronomy/planetary-positions.aspx. [2566 ธันวาคม 7].
  • Trevor. (2566). The 20 Best Astronomy Apps for Stargazing. [Online]. Available : https://astrobackyard.com/astronomy-apps-for-stargazing/. [2566 ธันวาคม 7].
  • Christopher Witt . (2562). Introduction to Stargazing. [Online]. Available : https://www.bhphotovideo.com/explora/outdoors/buying-guide/introduction-to-stargazing. [2566 ธันวาคม 7].
  • LESA. (2553). การคำนวณตำแหน่งดาวอย่างง่าย, ชุดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์โลกและดาราศาสตร์. [Online]. Available : https://www.pw.ac.th/emedia/media/science/lesa/1/celestial_sphere/sky_math/sky_math.html. [2566 ธันวาคม 7].

วันอาทิตย์ที่ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2566

ดาวอะไร?

ผมเจอภาพนี้ใน FB: ของ JWST, Hubble & Astronomical Discoveries ซึ่งโพสต์โดย Donnie Dania เมื่อ 21 พ.ย.2566  เป็นภาพที่น่าทึ่งมากครับ เลยลองแกะลอยดูว่า ใครเป็นคนถ่ายภาพนี้ และมันคือ ภาพถ่ายจากสถานที่จริงหรือเปล่า

ที่มาของภาพ (Jet Propulsion Laboratory.2557)

ผลการค้นหาพบว่าภาพด้านบนนี้เป็น "ท้องฟ้ายามพลบค่ำบนดาวอังคาร" ซึ่งถ่ายโดย รถแลนด์โรเวอร์ Curiosity Mars ของ NASA  ซึ่งส่งลงไปสำรวจดาวอังคารเมื่อวันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2555 

นักวิจัยใช้กล้องตาซ้ายของ Mast Camera บนรถ Curiosity Mars rover เพื่อถ่ายภาพนี้ ประมาณ 80 นาทีหลังดวงอาทิตย์ตกดินบนดาวอังคารเมื่อวันที่ 31 มกราคม พ.ศ.2557 โดยในภาพมีโลกอยู่ทางซ้ายเล็กน้อยจากศูนย์กลางภาพ และดวงจันทร์ลอยอยู่ใต้โลกพอดี 

รถแลนด์โรเวอร์ Curiosity Mars
ที่มาของภาพ (Mars Exploration.2566)

ภาพโลกของเรา มองจากดาวอังคาร
มองกันให้ชัด "จุดเล็ก ๆ นั้นคือ โลกของเรา" เมื่อมองจากดาวอังคาร ระยะห่างระหว่างโลกและดาวอังคารตอนที่ถ่ายภาพประมาณ 160 ล้านกิโลเมตร

ที่มาของภาพ (Jet Propulsion Laboratory.2557)

มองให้ดีเห็นดวงจันทร์ด้วย
ลองขยายภาพมองดู จะเห็นดวงจันทร์คู่กับโลกด้วย 

ที่มาของภาพ (Jet Propulsion Laboratory.2557)

ภาพดาวอังคารที่มองจากบ้านผม
ในภาพถ่ายด้านล่าง ด้านใต้จากศูนย์กลางภาพ จะเห็นดาวสว่างดวงบนสุดคือ ดาวอังคาร  ใต้ลงมาคือ ดาวหัวใจสิงห์ (Regulus) ซึ่งเป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวสิงโต (Leo) (ดวงกลาง) และดาวสว่างที่สุดใกล้หลังคาตึก คือ ดาวศุกร์ (ดวงล่างสุด) คืนนั้น ดาวทั้งสามดวงเรียงตัวกันในแนวดิ่ง ภาพนี้ผมถ่ายเองจากท้องฟ้าหลังบ้านที่เมืองราชบุรี


ต่างคนต่างมอง
ดาวอังคารที่เราเห็นจากโลกก็เป็นจุดเล็ก ๆ และโลกของเราที่มองจากดาวอังคารก็เป็นจุดเล็ก ๆ เช่นกัน เป็นแค่จุดเล็ก ๆ ที่ไม่มีอะไรน่าสนใจ ต่างคนต่างมอง แต่ต่างกันตรงที่ว่าบนดาวอังคารนั้น

"ไม่มีมนุษย์ที่ทรนงว่ามีสติปัญญาอย่างเรา ไม่มีมนุษย์ที่กำลังฆ่าล้างเผ่าพันธุ์กันเอง  ไม่มีมนุษย์ที่กำลังทำลายโลกอันสวยงามของเขาเองด้วยมลพิษต่าง ๆ อย่างเห็นแก่ตัว"

แท้ที่จริงแล้ว มนุษย์แค่อาศัยอยู่บนดาวดวงเล็ก ๆ ของจักรวาลอันกว้างใหญ่ไพศาล ที่แทบไม่มีใครให้ความสนใจ 

เราเป็นเผ่าพันธ์ที่ทรงภูมิปัญญาแล้วจริงหรือ ?? หรือเราเป็นเพียงแค่มดตัวเล็กๆ ที่อยู่ในรัง

*********************************
รวบรวมและเรียบเรียง โดย
พลตรี ดร.สุชาต จันทรวงศ์
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี
3 ธ.ค.2566




ที่มาข้อมูล
  • Jet Propulsion Laboratory. (2557). Bright 'Evening Star' Seen from Mars is Earth. [Online]. Available : https://www.jpl.nasa.gov/images/pia17936-bright-evening-star-seen-from-mars-is-earth. [2566 ธันวาคม 3].
  • Global climate  change. (2557). Earth from Mars. [Online]. Available : https://climate.nasa.gov/climate_resources/89/earth-from-mars/. [2566 ธันวาคม 3].
  • Mars Exploration. (2566). Mars Curiosity Rover. [Online]. Available : https://mars.nasa.gov/msl/home/. [2566 ธันวาคม 3].

ท้องฟ้ามืด! ไม่ได้หมายถึงพื้นที่ในเมืองต้องมืดตามไปด้วย (Dark sky not dark ground)

ผมพยายามพูดคุยเรื่อง "ท้องฟ้ามืด" กับ "มลพิษทางแสง"  ให้คนรอบ ๆ   ตัวฟัง เขาก็ฟังตามมารยาท ไม่ค่อยให้ความสนใจและรู้สึก...