แสดงบทความที่มีป้ายกำกับ กลุ่มดาว แสดงบทความทั้งหมด
แสดงบทความที่มีป้ายกำกับ กลุ่มดาว แสดงบทความทั้งหมด

วันพุธที่ 15 ตุลาคม พ.ศ. 2568

แกะรอยนายพราน


แกะรอยนายพราน 
ไหนๆ คืน 21 ต.ค.2568 จะดูฝนดาวตกโอไรออนิดส์ ซึ่งมีศูนย์กลางกระจายบริเวณใกล้กลุ่มดาวนายพราน (Orion) กันแล้ว ขอแนะนำให้ลองสังเกตดวงดาวและกลุ่มดาวต่าง ๆ รอบ ๆ นายพราน ไปด้วย จะได้เพิ่มเติมความรู้ และรู้สึกสนุกสนานในระหว่างการรอ


กลุ่มดาวนายพราน ชื่อภาษาละติน คือ Orion ชื่อภาษาอังกฤษ คือ Hunter ส่วนคนไทย เรียกว่า ดาวเต่า และดาวไถ
🔸ดาวสว่าง 3 ดวงที่เรียงเด่น เป็นเส้นตรงเรียกว่า เข็มขัดนายพราน (Orion's Belt)
🔸ตรงบริเวณใต้เข็มขัดนายพรานที่เป็นเหมือนฝักดาบ จะมีเนบิวลาอยู่ 3 แห่ง คือ เนบิวลาเปลวเพลิง (Flame Nebula) เนบิวลาหัวม้า (Horsehead Nebula) และโอไรออนเนบิวลา (Orion Nebula)
🔸ชาวมายาเรียกว่า Orion Nebula ว่า เปลวไฟแห่งจักรวาล (The Cosmic fire) ในพื้นที่ท้องฟ้ามืด ๆ สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าหรือกล้องส่องทางไกล
🔸ดาวไรเจล (Rigel) ดาวสว่างอันดับ 7 อยู่บริเวณหัวเข่าซ้ายของนายพราน
🔸ดาวเบเทลจุส (Betelgeuse) ดาวสว่างอันดับ 10 อยู่บริเวณหัวไหล่ขวาของนายพราน


ความเชื่อมโยงกับกลุ่มดาวอื่น ๆ
🔸นายพรานโอไรออน จะมีหมาล่าสัตว์ตามอยู่ 2 ตัว คือ กลุ่มดาวหมาใหญ่ (Canis Major) และ กลุ่มดาวหมาเล็ก (Canis Minor)
🔸ดาวซิริอุส (Sirius) หรือ ดาวโจร เป็นดาวสว่างที่สุดบนท้องฟ้า อยู่ในกลุ่มดาวหมาใหญ่
🔸ดาวโพรซิออน (Procyon) ดาวสว่างอันดับที่ 8 อยู่ในกลุ่มดาวหมาเล็ก
🔺สามเหลี่ยมฤดูหนาว (Winter Triangle) คือ เส้นสมมติที่ลากโยงระหว่าง ดาวซิริอุส --> ดาวโพรซิออน --> ดาวเบเทลจุส
🔸หากลากเส้นตามแนวเข็มขัดนายพราน ไปด้านหน้าจะพบกับ ดาวอัลเดบารัน (Aldebaran) หรือ ดาวตาวัว ดาวสว่างอันดับที่ 14 และกระจุกดาวลูกไก่ (Pleiades) หรือ Seven Sisters ตามลำดับ ซึ่งอยู่ในกลุ่มดาววัว (Taurus) ภาพรวมก็คือ นายพรานกำลังสู้กับวัว



ขอให้สนุกสนานในการชมดาวนะครับ
อ่านเพิ่มเติม ตำนานโอไรออน
https://www.baanjomyut.com/libr.../extension-1/orion/01.html

วันอังคารที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2568

ฤดูหนาวนี้ มีดาวอะไรให้ดู


ฤดูหนาวนี้ มีดาวอะไรให้ดู
กลุ่มดาวเด่นในท้องฟ้าประเทศไทย แบ่งตามห้วงวันสำคัญทางพุทธศาสนา
--------------------------
❄️ Winter : ฤดูหนาว (เหมันตฤดู) หลังวันลอยกระทง - วันมาฆะบูชา
🌔 แรม 1 ค่ำ เดือน 12 (พฤศจิกายน) - ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3 (กุมภาพันธ์)
  • กลุ่มดาวแอนดรอเมดา (Andromeda)
  • กลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ (Aquarius)-ราศีกุมภ์
  • กลุ่มดาวแคสซิโอเปีย (Cassiopeia)
  • กลุ่มดาวหมาใหญ่ (Canis Major)
  • กลุ่มดาวหมาเล็ก (Canis Minor)
  • กลุ่มดาวซีตัส (Cetus)
  • กลุ่มดาวนายพราน (Orion)
  • กลุ่มดาวม้าบิน (Pegasus)
  • กลุ่มดาววัว (Taurus)-ราศีพฤษภ
------------------------------
🌞 Summer : ฤดูร้อน (คิมหันตฤดู) เริ่มหลังวันมาฆบูชา - วันอาสาฬบูชา
🌔 แรม 1 ค่ำ เดือน 4 (มีนาคม) - ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 (กรกฏาคม)
  • กลุ่มดาวสิงโต (Leo)-ราศีสิงห์
  • กลุ่มดาวหญิงสาว (Virgo)-ราศีกันย์
  • กลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa Major)
---------------------------
🌧️ Rainy season : ฤดูฝน (วัสสานฤดู) วันเข้าพรรษา - วันลอยกระทง
🌔 แรม 1 ค่ำ เดือน 8 (กรกฏาคม) - ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 (พฤศจิกายน)
  • กลุ่มดาวนกอินทรี (Aquila)
  • กลุ่มดาวหงส์ (Cygnus)
  • กลุ่มดาวพิณ (Lyra)
  • กลุ่มดาวคนแบกงู (Ophiuchus)-ราศีที่ 13
  • กลุ่มดาวคนยิงธนู (Sagittarius)-ราศีธนู
  • กลุ่มดาวแมงป่อง (Scorpius)-ราศีพิจิก

วันศุกร์ที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2568

Deep Sky Objects ในแต่ละกลุ่มดาว

Deep Sky Objects ในแต่ละกลุ่มดาว

M 31 (NGC 224) Andromeda Galaxy 

การตัดสินใจว่า คืนนี้จะถ่าย Deep Sky Object วัตถุไหนดี จำเป็นต้องมีการวางแผนที่ดีเพื่อไม่ให้พลาดเป้า 

  1. เริ่มต้นจากการแอปดูดาวว่า คืนนี้จะมีกลุ่มดาวไหนขึ้นมาให้ชมบ้าง เวลาขึ้น เวลาตก มุมทิศ มุมเงยเท่าใด
  2. หลังจากนั้นก็ไปดูว่าในแต่ละกลุ่มดาวนั้น ๆ มี DSO อะไรอยู่บ้าง
  3. คืนไหน คาดว่่า ฟ้าจะเปิดไม่น่าจะนาน ควรเลือกถ่ายกระจุกดาวแทนเนบิวลาและกาแล็กซี เพราะจะใช้เวลาสะสมแสงได้เร็วกว่า
----------------------------------
สัญญลักษณ์
🌀 กาแล็กซี 💥เนบิวลา✨กระจุกดาว 🌟ดาวสว่าง ✅ ถ่ายแล้ว ⭐ ยอดนิยม

---------------------------------
กลุ่มดาวแอนดรอเมดา (Andromeda)
🌀M 31 (NGC 224) Andromeda Galaxy (mag 3.44)
🌀M 32 (NGC 221) (mag 8.1) ✅ 
🌀M 110 (NGC 205) (mag 8.5)
🌀NGC 891 (C 23) Silver Silver Galaxy (mag 10.0)
💥NGC 7662 (C 22) Blue Snowball Nebula (mag 8.3)
🌀UGC 1810, 1813 (mag 14.9)
---------------------------------
กลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ (Aquarius)
✨M2 (NGC 7089) (mag 6.3)
💥NGC 7009 (C 55) Saturn Nebula (mag 8.0)
💥NGC 7293 (C 63) Helix Nebula, Eye of God, Eye of Sauron (mag 7.6)
----------------------------------
กลุ่มดาวนกอินทรี (Aquila)
🌟ดาวอัลแทร์ (Altair) (ตานกอินทรี)อันดับ 12
---------------------------------
กลุ่มดาวสารถี (Auriga)
🌟Capella ดาวสว่าง อันดับ 6
🌟ดาว Menkalinan ✅
🌟ดาว AE Aurigae (Aur) ✅
✨M 36 (NGC 1960) Pinwheel ✅
✨M 37 January Salt and Pepper ✅
✨M 38 (NGC 1912) Starfish ✅
💥IC 405 (SH2-229, C 31) Flaming Star ✅
💥IC 410 Tadpole Nebula ✅
💥IC 417 Spider Nebula ✅
✨NGC 1893 ✅
💥 NGC 1931 The Fly Nebula 
🌟+🌟 The Kids (Epsilon Aurigae) ✅
-----------------------------
กลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ (Bootes)
🌟ดาวดวงแก้ว (Arcturus) อันดับ 4 ✅
------------------------------
กลุ่มดาวยีราฟ (Camelopardalis)
🌀NGC 2403 (C 7) (mag 8.9)
🌀NGC 1660 (IC 2062) ✅
------------------------------
กลุ่มดาวปู (Cancer)
✨M 44 (NGC 2632) Beehive Cluster (mag 3.1)
✨M 67 (NGC 2682) Golden eyes, King Cobra A (mag 6.1)
💥SH2-290 (Abell 31)
-----------------------------
กลุ่มดาวหมาล่าเนื้อ (Canes Venatici)
🌟ดาวสว่าง Cor Caroli (mag 2.8)
✨M 3 (NGC 5272) ✅
🌀M 51 (NGC 5194) The Whirlpool Galaxy ✅ 
🌀M 63 (NGC 5055) Sunflower Galaxy (mag 8.5)
🌀M 94 (NGC 4736) Croc's eye , Cat's Eye Galaxy (mag 8.2)
🌀M 106 (NGC 4258) Spiral Galaxy (mag 8.4)
🌀NGC 4244 (C 26) Silver Needle
🌀NGC 4395
🌀NGC 4631 (C 32) The Whale Galaxy (mag 9.2)
🌀NGC 4656 Crowbar ✅
🌀NGC 5033 Waterbug ✅
------------------------------
กลุ่มดาวหมาใหญ่ (Canis Major)
🌟ดาวโจร (Sirius) อันดับ 1 ✅
✨M 41 (NGC 2287) Little Beehive Cluster (mag 4.5) ✅
🌀NGC 2207+🌀IC 2163 ✅
✨NGC 2345 ✅
💥NGC 2359 (SH2-298) Thor's Helmet ✅ 
✨NGC 2362 (C 64) Tau Canis Majoris Cluster ✅
-------------------------------
กลุ่มดาวหมาเล็ก (Canis Minor)
🌟ดาวโพรซิออน (Procyon) อันดับ 8 ✅
🌀NGC 2485 (เล็กมาก)
-------------------------------
กลุ่มดาวแพะทะเล (Capricornus)
✨M 30 (NGC 7099) Jellyfish Cluster (mag 7.7)
------------------------------
กลุ่มดาวกระดูกงูเรือ (Carina)
🌟ดาวสว่าง Canopus อันดับ 2 ✅
✨NGC 2516 (Caldwell 96, Cr 172) Southern Beehive Cluster (mag 3.8)
✨NGC 3532 Wishing Well Cluster
💥NGC 3372 (C 92) The Great Carina, Carina Nebula, Eta Carinae Nebula (mag 1.0)(แตะขอบฟ้า)
-------------------------------
กลุ่มดาวแคสสิโอเปีย (Cassiopeia)
✨M 52 (NGC 7654) Scorpion Cluster (ต่ำ)
✨M 103 (NGC 581) ✅
🌀NGC 147 (C 17) (mag 9.5)
💥NGC 281 (SH2-184, IC 11) Pac-man (mag 7.4)
💥NGC 896 ✅
💥NGC 7635 (C 11, Sh 162) Bubble Nebula* (ต่ำ)
✨NGC 7789 Caroline's Rose, Caroline's Haystack or the White Rose Cluster (mag 6.69)
💥IC 63 Ghost of Cassiopeia ✅
💥IC 1795 Fish Head Nebula ✅
💥IC 1805 (SH2-190) Running Dog Nebula, Heart Nebula (mag 18.3)
💥IC 1848 (Sh 2-199) Westerhout 5, Soul Nebula (mag 6.5)
-----------------------------
กลุ่มดาวคนครึ่งม้า (Centaurus)
🌟ดาวสว่าง Alpha Centauri (mag -0.3)
🌀NGC 3783 
💥NGC 5128 (C 77) Centarus A 
✨NGC 5139 (C 80) 
----------------------------
กลุ่มดาวซิฟิอัส (Cepheus)
🌀NGC 6946 (C 12) Fireworks Galaxy (mag 9.6)
💥NGC 7023 (LBN 487, C 4) Iris Nebula (mag 6.8)
💥C 9 (SH2-155) Cave Nebula (mag 7.7)
💥Sh 2-136 Ghost Nabula
------------------------------
กลุ่มดาววาฬ (Cetus)
🌀C 51 (IC 1613) ✅ 
💥C 56 (NGC 247) Skull Nebula ✅
🌀M 77 Squid ✅
----------------------------
กลุ่มดาวผมเบเรนิช (Coma Berenices)
🌟ดาวสว่าง Beta Comae Berenices (mag 4.3)
✨M 53 (NGC 5024) ✅
🌀M 64 (NGC 4826) The Black Eye Galaxy, Evil eye, Sleeping Beauty (mag 8.5)
🌀M 85 (NGC 4382)+NGC 4394+IC 3292 ✅
🌀M 88 (NGC 4501) ✅
🌀M 91 (NGC 4548) ✅
🌀M 98 (NGC 4192) ✅
🌀M 99 (NGC 4254) Coma Pinwheel Galaxy/Virgo Cluster Pinwheel /St. Catherine's Wheel Galaxy (mag 9.9)
🌀M 100 (NGC 4321) The Mirror Galaxy, Blowdryer Galaxy (mag 9.3)
🌀NGC 4274
🌀NGC 4494
🌀NGC 4559 (C 36) Koi fish✅
🌀NGC 4565 (C 38) The Needle, Berenices's hair clip ✅
🌀NGC 4725
🌀NGC 4825
-----------------------------
กลุ่มดาวนกกา (Corvus)
🌟ดาวสว่าง Gienah (mag 2.6)
------------------------------
กลุ่มดาวกางเขนใต้ (Crux)
🌟ดาวสว่าง Acrux (mag 0.9)
-------------------------------
กลุ่มดาวหงส์ (Cygnus)
🌟ดาวเดเนป (หางหงส์) อันดับ 19
✨M 29 (NGC 6913) Cooling Tower Cluster (mag 7.2)
✨M 39 (NGC 7092) Pyramid Cluster ✅
💥NGC 6888 (C 27) Crescent Nebula ✅
💥NGC 6960 (C 34) The Witch's Broom, West Veil ✅
💥NGC 6979 Pickering's Triangle ✅
💥NGC 6992 (C 33) Eastern Veil ✅
💥NGC 6995 Veil Nebula ✅
💥NGC 7000 (C 20) North America Nebula ✅
💥IC 5146 (C 19, Sh 2-125) Cocoon Nebula ✅
💥IC 5070 Pelican Nebula ✅
💥SH2-108 Gamma Cygnus ✅
----------------------------
กลุ่มดาวมังกร (Draco)
🌀M102, NGC 5866 Spindle Galaxy (mag 9.9)
----------------------------
กลุ่มดาวแม่น้ำ (Eridanus)
🌀NGC 1532 Haley's Coronet ✅
🌀NGC 1752 ✅
💥NGC 1909 (IC 2118) The Witch Head Nebula ✅
-----------------------------
กลุ่มดาวเตาหลอม (Fornax)
🌀NGC 1079 (C 67) (mag 9.44)
🌀NGC 1316 (Fornax A, MCG-6-8-8) ✅
------------------------------
กลุ่มดาวคนคู่ (Gemini)
🌟Pollux+🌟 Caster
✨M 35 (NGC 2168) Shoe-Buckle (mag 5.1)
💥NGC 2392 (C 39) Eskimo, Clown Face, Lion (mag 9.6)
💥SH2-274 Medusa Nebula (mag 15.94)
💥IC 443 (SH2-248) Jellyfish แมงกระพรุน (mag 12.0)
💥IC 444 ✅
--------------------------------
กลุ่มดาวเฮอร์คิวลีส (Hercules)
✨M 13 (NGC 6205) Great Globular Cluster in Hercules (mag 5.8) ✅ 
✨M 92 (NGC 6341, Mel 168) (mag 6.4)
-------------------------------
กลุ่มดาวงูไฮดรา (Hydra)
✨ M 48 (NGC 2548) (mag 5.8)
✨ M 68 (NGC 4590) ✅
🌀 M 83 Southern Pinwheel ✅
🌀 NGC 3621 ✅
-------------------------------
กลุ่มดาวกิ้งก่า (Lacerta)
✨C 16 (NGC 7243) (mag 6.38)
--------------------------------
กลุ่มดาวสิงโต (Leo)
🌟Regulus ดาวหัวใจสิงห์ อันดับ 21 ✅
🌀M 65 (NGC 3623) ✅
🌀M 66 (NGC 3627) ✅
🌀M 95 (NGC 3389) ✅
🌀M 96 (NGC 3384) Group (Leo I Group) ✅
🌀M 105 (NGC 3379) ✅
🌀NGC 2903 (PGC 27077, UGC 5079) (mag 9.0)
🌀NGC 3521 Bubble ✅
🌀NGC 3628 The Hamburger, Sarah's Galaxy ✅
🌀IC 2763, 2767 ✅
------------------------------
กลุ่มดาวกระต่ายป่า (Lepus)
✨M 79 (NGC 1904)✅
------------------------------
กลุ่มดาวพิณ (Lyra)
🌟ดาวเวกา อันดับที่ 5 ✅
💥M 57 (NGC 6720) Ring Nebula ✅
--------------------------------
กลุ่มดาวยูนิคอร์น (Monoceros)
🌟V569 Monocerotis ✅
✨M 50 (NGC 2323, Cr 124) Heart-Shaped Cluster (mag 5.9)
💥NGC 2170 Angel Nebula ✅
✨NGC 2232 ✅
💥NGC 2237 (C 49) Rosette, Skull (mag 9.0) ✅
💥NGC 2238 Rosette Nebula ✅
✨NGC 2244 (C 50) Satellite Cluster ✅
✨NGC 2264 Christmas Tree Cluster (mag 3.9) ✅ 
✨NGC 2335 ✅
💥NGC 2346 Butterfly (เล็กเกินไป)
✨NGC 2353 ✅
✨NGC 2423 ✅
💥IC 447 Dreyer's ✅ 
💥IC 2177 SeaGull ✅
💥SH2-273 Fur Fox Nebula, Cone Nebula (mag 3.9)
💥SH2-296 Seagull's wing ✅
💥LND 1625 ✅
-----------------------------
กลุ่มดาวแมลงวัน (Musca)
🌟ดาวสว่าง Alpha Muscae (mag 2.7)
-----------------------------
ลุ่มดาวคนแบกงู (Ophiuchus)
✨M 10 ✅
✨M 12 ✅
🌌Rho Ophiuchi Cloud Complex (XSS J16271-2423, Ophiuchus molecular cloud) IC 4603, IC 4604
-------------------------------
กลุ่มดาวนายพราน (Orion)
🌟 ดาวบีเทลจุส (Betelgeuse) อันดับ 10 ✅
🌟 Mintaka ✅
🌟 Alnilam ✅
🌟 Alnitak ✅
💥M 42 (NGC 1982) The Great Orion nebula (mag 4.0) ✅ 
💥M 43 The Great Orion nebula ✅ 
💥M 78 (NGC 2068) Casper Ghost, Ultraman Planet ✅
💥NGC 1788
💥NGC 1975 Running Man Nebula ✅
💥NGC 1977 The Running man Nebula ✅
💥NGC 1990 Alnilam ✅
💥NGC 2023 (IC 434) Horse head ✅ 
💥NGC 2024 (SH2-277) Frame Nebula ✅ 
💥NGC 2175 The Monkey Head Nebula ✅ 
💥IC 430
------------------------------
กลุ่มดาวม้าบิน (Pagasus)
✨M 15 (NGC 7078) Pagasus Cluster (mag 6.2)
🌀NGC 7331 (C 30) (mag 10.4) ✅
🌀Stephan's Quintet NGC 7320, NGC 7319, NGC 7318 (a และ b), NGC 7317 ✅
-------------------------------
กลุ่มดาวเพอร์ซิอัส (Perseus)
🌟ดาว Algol (ดาวปีศาจ) ✅
✨M 34 Spiral ✅
✨NGC 869 and NGC 884 (C 14) Double Cluster (mag 3.7)
🌀NGC 1207 (เล็กมาก)
💥NGC 1333 Embryo Nebula (mag 10.88)
💥NGC 1491 The Fossil Footprint Nebula ✅
💥NGC 1499 (Sh2-220) California Nebula (mag 4.1)
💥NGC 1579 Northern trifid
-------------------------------
กลุ่มดาวปลา (Pisces)
🌀M 74 (NGC 628) Phantom Galaxy (mag 9.3)
------------------------------
กลุ่มดาวท้ายเรือ (Puppis)
✨M 46 (NGC 2437) (mag 6.0)
✨M 47 (NGC 2422, Cr 152) (mag 4.4)
✨M 93 (NGC 2447) Butterfly ✅
✨NGC 2423 ✅
✨NGC 2451(Cr 161) Stinging Scorpion Cluster (mag 2.8)
💥NGC 2467 (SH2-311) Skull and Crossbones ✅
-------------------------------

กลุ่มดาวลูกศร (Sagitta)
✨ M 71 (NGC 6838) Angelfish Cluster ✅
----------------------------------
กลุ่มดาวคนยิงธนู (Sagittarius)
🌌 M 8 (NGC 6523) Lagoon Nebula ✅
🌌 M 17 (NGC 6618) Omega Nebula, Swan Nebula, Checkmark Nebula, Lobster Nebula, Horseshoe Nebula 💥✅
🌌 M 20 (NGC 6514) Trifid Nebula ✅
✨ M 21 (NGC 6531)
✨ M 23 (NGC 6494)
✨ M 24 (IC 4715) Small Sagittarius Star Cloud ✅
✨ M 25 (IC 4725) ✅
✨ M 75 (NGC 6864) ✅
🌌 IC 4895 (C 57, NGC 6822)
Barnard's Galaxy ✅
---------------------------------
กลุ่มดาวแมงป่อง (Scorpius)
🌟 Antares (หัวใจแมงป่อง) อันดับ 15 ✅
✨ M 4 (NGC 6121) Mel 144 Crab Globula (mag 5.7) ✅
✨ M 7 Ptolemy’s Cluster (mag 3.3)
✨ M 80 (NGC 6093) Mel 142 (mag 7.8)💥
🌌 NGC 6302 (C 96) Butterfly Nebula, Bug Nebula 💥🦋 (เล็กมาก)
🌌 NGC 6334 Cat's Paw💥 😻
🌌 NGC 6357 Lobster Nebula 💥🦞
🌌 IC 4603 Antarest Area
🌌 IC 4592 Blue Horsehead Nebula
-------------------------------
กลุ่มดาวช่างแกะสลัก (Sculptor)
🌀C 72 (NGC 55) String of pearls, whale (mag 7.84) (ต่ำมาก)
🌀NGC 300 (C 70) Southern Pinwheel Galaxy ✅
--------------------------------
กลุ่มดาวโล่ (Scutum)
✨ M 11 (NGC 6705) Wild Duck Cluster ✅
------------------------------
กลุ่มดาวงู (Serpens)
✨ M 5 (NGC 5904) Ruse
🌌 M 16 (NGC 6611) Star Queen Nebula, Eagle Nebula
-------------------------------
กลุ่มดาววัว (Taurus)
🌌 M 1 (NGC 1952) Crab Nebula (mag 8.4) ✅
✨ M 45 Pleiades, Seven Sisters, ดาวลูกไก่ (mag 1.6) ✅ ✅
✨ NGC 1647 ✅
✨ C 41 (Cr 50, Mel 25) Hyades (mag 0.5) ✅
🌌 IC 353 ✅
🌌 IC 1432 (LBN 711) Maia Nebula ✅
------------------------------
กลุ่มดาวสามเหลี่ยม (Triangulum)
🌀 M 33 (NGC 598) Triangulum Galaxy (mag 5.7) 💥✅ ✅
🌀 NGC 925 ✅
----------------------------------
กลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa Major) ✅
🌀 M 81 (NGC 3031) Bode's Galaxy (mag 6.9) ✅
🌀 M 82 (NGC 3034) The Cigar Galaxy (mag 8.41) ✅
🌌 M 97 (NGC 3587) Owl (mag 9.9) ✅
🌀 M 101 (NGC 5475) Pinwheel Galaxy (mag 7.9) ✅ 💥
🌀 M 108 (NGC 3556) Surfboard ✅
🌀 M 109 Vacuum Cleaner ✅
🌌 IC 2574 Coddington's
-------------------------------
กลุ่มดาวหญิงสาว (Virgo)
🌟 ดาวรวงข้าว (Spica) (mag 1.0) อันดับ 16 ✅
🌀 M 49 (NGC 4472) ✅
🌀 M 58 (NGC 4579) ✅
🌀 M 59 (NGC 4621) +🌀 M 60 (NGC 4649)+NGC 4647 ✅
🌀 M 60 (NGC 4649) ✅
🌀 M 61 (NGC 4303) Swelling Spiral ✅
🌀 M 84 (NGC 4374) ✅ 👁️
🌀 M 86 (NGC 4406) ✅ 👁️
🌌 M 87 (NGC 4486) Virgo A ✅
🌀 M 89 (NGC 4552) ✅
🌀 M 90 (NGC 4569) ✅
🌀 M 91 (NGC 4548) ✅
🌀 M 104 (NGC 4594) The Sombrero ✅
🌀 NGC 4387👁️, 4388👁️, 4402, 4438, 4425 ✅
🌀 NGC 4435
🌀 NGC 4550+NGC 4551
🌀 NGC 4697 (C 52)💥
🌀 NGC 4699💥
🌀 NGC 5740
🌀 NGC 5746 Mini Needle ✅
🌀 IC 3303, 3355, 3393, 3386 ✅
🌀 IC 3430
------------------------------
กลุ่มดาวหมาจิ้งจอก (Vulpecula)
🌌 M27 (NGC 6853, Apple Core Nebula) Dumbbell Nebula (mag 7.4) ✅
-------------------------------
ปรากฎการณ์ที่น่าติดตาม
💥นวดารา/โนวา ดาว T Coronae Borealis (T CrB) กลุ่มดาวมงกุฎเหนือ
(เหนือ IC 4587) ✅✅✅✅✅
☄️ดาวหาง C 2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) ✅
☄️ดาวหาง 144P/Kushida ✅
☄️ดาวหาง 13POlbers
💥นวดารา/โนวา NGC 2146, 2025abfl กลุ่มดาวยีราฟ (Camelopardalis)

วันพฤหัสบดีที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2566

มีอะไรให้ชมบ้าง : ไกด์นำชมดาว 9 ธันวาคม 2566 @ สวนผึ้ง

ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี ได้จัดกิจกรรม "ชมทะเลดาวและทางช้างเผือก ครั้งที่ 2" ในวันที่ 9 ธ.ค.2566 ณ The Bee Camping อ.สวนผึ้ง จ.ราชบุรี ในคืนนั้นมีอะไรให้ชมกันบ้าง ลองอ่านดูกันนะครับ


กำหนดเวลาทางดาราศาสตร์ที่สำคัญ
  • ดวงอาทิตย์ตก เวลา 17:51 น.
  • แสงสนธยาช่วงเย็น เวลา 17:51-19:05 น.
  • คืนนี้ ไม่มีแสงดวงจันทร์รบกวนในการดูดาว ดวงจันทร์จะไปขึ้นในรุ่งเช้าของวันที่ 10 ธ.ค.2566 (แรม 13 ค่ำ ความสว่าง 9%) เวลา 03:48 น.
  • แสงสนธยาช่วงเช้า เวลา 05:05-06:18 น.
  • ดวงอาทิตย์ขึ้น เวลา 06:18 น.
ดาวฤกษ์สว่าง 25 ดวงบนท้องฟ้า
กลุ่มดาวยอดนิยม
ด้านทิศตะวันออก
  • ดาวพฤหัสบดี (Jupiter) สว่างโดดเด่นอยู่กลางฟ้า
  • กลุ่มดาวนายพราน (Orion) จะเห็นดาวสามดวงเรียงกัน เรียกว่า เข็มขัดนายพราน (Orion's Belt) ในกลุ่มดาวนี้ จะมีดาวสว่างคือ ดาวไรเจล (Rigel) และดาวเบเทลจุส (Betelgeuse) และมี DSO ได้แก่ เนบิวลานายพราน (The Great Orion Nebula), เนบิวลาหัวม้า (Horsehead) และเนบิวลาเปลวเพลิง (Flame Nebula)
  • กลุ่มดาววัว (Taurus) หรือกลุ่มดาวราศีพฤษภ จะเห็นดาวเรียงกันเป็นรูปตัววี มีดาวสว่างคือ ดาวอัลเดบารัน (ดาวตาวัว) ส่วน DSO ก็คือ กระจุกดาวลูกไก่ (Pleiades star cluster), กระจุกดาวสามเหลี่ยมหน้าวัว (Hyades star cluster)
  • กลุ่มดาวสารถี (Auriga) ดาวสว่างคือ ดาวคาเพลลา (Capella)  
  • กลุ่มดาวหมาใหญ่ (Canis Major) ดาวสว่างคือ ดาวซิริอุส (Sirius) หรือดาวโจร เป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดบนท้องฟ้า รองจากดวงอาทิตย์
  • กลุ่มดาวหมาเล็ก (Canis Minor) ดาวสว่างคือ ดาวโพรซิออน (Procyon)
  • กลุ่มดาวคนคู่ (Gemini) มีดาวสว่างฝาแฝดคือ ดาวพอลลักซ์ (Pollux) และดาวคาสเตอร์ (Castor)
  • สามเหลี่ยมฤดูหนาว คือ เส้นสมมติระหว่าง ดาวซิริอุส ↔ ดาวเบเทลจุส  ↔ ดาวโพรซิออน
  • หกเหลี่ยมฤดูหนาว คือ เส้นสมมติระหว่าง ดาวซิริอุส ↔ ดาวโพรซิออน ↔ ดาวพอลลักซ์ ↔ ดาวคาเพลลา ↔ ดาวอัลเดบารัน ↔ ดาวไรเจล

ด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือ
  • กลุ่มดาวแอนโดรเมดา (Andromeda) ดาวสว่างคือ ดาวไมรา (Mirach) มี DSO คือ กาแล็กซีแอนโดรเมดา และตรงปลายเท้าเจ้าหญิงคือ กาแล็คซี NGC 891 
  • กลุ่มดาวเพอร์ซิอัส (Perseus) ดาวสว่างคือ ดาวอัลฟาเพอร์เซย์ (Mirfak) ดาวที่น่าสังเกตคือ ดาวปีศาจ (Algol) ดาวปีศาจนี้ เปรียบเป็นดวงตาของเมดูซ่า
  • กลุ่มดาวสามเหลี่ยม (Triangulum) มี DSO คือ กาแล็กซีสามเหลี่ยม (Triangulum galaxy)
  • กลุ่มดาวแกะ (Aries) หรือ กลุ่มดาวราศีเมษ
ด้านทิศเหนือ
  • กลุ่มดาวแคสซิโอเปีย (Cassiopeia) หรือกลุ่มดาวค้างคาว คล้ายอักษรภาษาอังกฤษ ตัว M หรือ W จะมี DSO ได้แก่ เนบิวลาหัวใจ (Heart Nebula) บริเวณปลายปีกค้างคาว
  • ดาวเหนือ (Polaris) เป็นดาวที่ไม่ขึ้นไม่ตก นิ่งอยู่กับที่ ที่ อ.สวนผึ้ง จ.ราชบุรี ตำแหน่งดาวเหนือจะสูงเหนือขอบฟ้าประมาณ 13°
  • กลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa Major) หรือดาวจระเข้ หรือดาวกระบวย จะหมุนรอบดาวเหนือ จะขึ้นเต็มตัวเวลา 02:20 น.ของวันรุ่งขึ้น
  • กลุ่มดาวหมีเล็ก (Ursa Minor) หมุนรอบดาวเหนือ ปลายหางหมีคือดาวเหนือ  จะขึ้นเต็มตัวเวลา 02:30 น. ของวันรุ่งขึ้น
ด้านระหว่างทิศเหนือถึงทิศตะวันตก
  • กลุ่มดาวนกอินทรี (Aquila) ดาวสว่างคือ ดาวอัลแทร์ (Altair) หรือดาวตากนกอินทรี จะมี DSO เนบิวลาดัมบ์เบลล์ (Dumbbell Nebula) อยู่ระหว่างหัวนกอินทรี กับหัวหงส์
  • กลุ่มดาวพิณ (Lyra) ดาวสว่างคือ ดาวเวกา (Vega) และจะมี DSO คือ เนบิวลาวงแหวน (Ring Nebula) ในกลุ่มดาวนี้ 
  • กลุ่มดาวหงส์ (Cygnus) ดาวสว่างคือ ดาวเดเนบ (Deneb) หรือ ดาวหางหงส์  ตัวหงส์ คือ แนวทางช้างเผือก จะพาดผ่านตรงกลางระหว่างดาวเวกา และดาวอัลแทร์
  • สามเหลี่ยมฤดูร้อน คือ เส้นสมมติระหว่าง ดาวเวกา ↔ ดาวเดเนบ ↔ ดาวอัลแทร์ 
ด้านทิศใต้
  • กลุ่มดาวแม่น้ำ (Eridanus) จะมีดาวสว่างคือ ดาวอะเคอร์น่า (Achernar) อยู่ในตำแหน่งปากแม่น้ำ แม่น้ำจะคดเคี้ยวไปยังต้นแม่น้ำ ซึ่งอยู่บริเวณดาวไรเจลในกลุ่มดาวนายพราน
  • กลุ่มดาวท้ายเรือ (Puppis) จะมีดาวสว่างคือ ดาวคาโนปัส (Canopus)
  • ดาวเสาร์ (Saturn) จะอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้

ขอให้ท่านผู้ที่จะเข้าร่วมกิจกรรมในวันที่ 9 ธ.ค.2566 อ่านให้ผ่านตาไว้ก่อน เพื่อเป็นพื้นฐานในการดูดาว อาจจะงงกับทิศทาง กลุ่มดาว ชื่อดาว หรือ DSO  ต่าง ๆ ก็ไม่เป็นไรครับ เดี๋ยววันจริงจะเข้าใจง่ายขึ้น และหากท่านใดติดตั้งแอปพลิเคชันดูดาวแล้ว ก็ลองจำลองภาพท้องฟ้าคืนวันนั้น ดูได้เลย  

อ่านเพิ่มเติม

วันอาทิตย์ที่ 25 มิถุนายน พ.ศ. 2566

ทำไม? ฉันจึงมองไม่เห็นทางช้างเผือก

Milky Way หรือ ทางช้างเผือก จะมีลักษณะเหมือนฝ้า หรือเมฆจางๆ สีขาวขุ่นพาดผ่านเป็นทางสว่างข้ามขอบฟ้า ซึ่งมักจะเห็นได้ในสถานที่ที่ท้องฟ้ามืด ปราศจากแสงจันทร์ และไร้แสงไฟรบกวน ยิ่งหากท้องฟ้าแจ่มใส ไร้เมฆ ไร้ฝุ่นละออง ยิ่งเห็นได้ชัด ดังนั้น คนทั่วไปที่มีชีวิตอยู่ในเขตเมือง จึงมองไม่เห็นทางช้างเผือก เพราะในเมืองมีมลภาวะทางแสงรบกวนมาก


เนื้อหา
  • ทำความรู้จักกับทางช้างเผือก
  • วิธีค้นหาทางช้างเผือกแบบง่าย ๆ
  • เริ่มต้นแกะรอยจากกลุ่มดาว
  • หาหัวใจแมงป่องให้เจอ
  • สามเหลี่ยมฤดูร้อน
  • ใจกลางทางช้างเผือก
  • สรุปท้ายเรื่อง
ทำความรู้จักกับทางช้างเผือก
Milky way Galaxy (ดาราจักรทางช้างเผือก) เปรียบเสมือนบ้านหลังหนึ่งที่เต็มไปด้วยดาวฤกษ์นับแสน ๆ ล้านดวง มีเศษฝุ่น และกลุ่มแก๊สกระจัดกระจายรวมตัวกันอยู่ หมุนวนรอบใจกลางที่เป็นหลุมดำ (Supermassive Black Hole) เป็นรูปกังหัน ระบบสุริยะของเราเป็นเพียงส่วนเล็ก ๆ ส่วนหนึ่งในดาราจักร แห่งนี้


ดาราจักรแต่ละแห่งเปรียบคล้ายกับยากันยุง 1 ขด ดาราจักรทางช้างเผือกนับเป็นยากันยุง 1 ขดในดาราจักรหลายล้านขดของเอกภพ  ระบบสุริยะของเราตั้งอยู่ในระนาบเดียวกับตัวยากันยุง  ดังนั้นทางช้างเผือกที่เรามองเห็นจากโลกก็จะเป็นแค่ความหนาของยากันยุงนั่นเอง

วิธีค้นหาทางช้างเผือกแบบง่าย ๆ 
เอาแบบง่าย ๆ ที่สุด คือ จากแอปพลิเคชันแผนที่ดาวที่ติดตั้งได้ในโทรศัพท์มือถือ ที่มีอยู่หลายแอปฯ ให้เลือก เช่น Star Walk, Stellarium, SkyPortal ฯลฯ หลังจากนั้นก็เริ่มต้นแกะรอยจากกลุ่มดาวสว่างที่อยู่ใกล้กับแนวของทางช้างเผือก ควรใช้ปฏิทินการถ่ายภาพทางช้างเผือกในแต่ละปี (ที่มีผู้คำนวณไว้ให้แล้ว) ประกอบด้วย จะได้รู้ว่าทางช้างเผือกจะขึ้นวันไหน เดือนไหน เริ่มขึ้นเวลาเท่าไหร่บ้าง หากจะให้เห็นได้ชัดเจนขึ้น ควรไปสังเกตในสถานที่ที่ท้องฟ้ามืด ไร้แสงรบกวน 

เริ่มต้นแกะรอยจากกลุ่มดาว 
ดวงดาวที่เราเห็นบนท้องฟ้ายามค่ำคืนทั้งหมดนั้น คือ ดวงดาวเฉพาะที่อยู่รอบ ๆ ระบบสุริยะของเราเท่านั้น  ในแถบของทางช้างเผือก จะมีกลุ่มดาวสว่างที่ควรรู้ไว้ อาทิ กลุ่มดาวแคสสิโอเปีย (ค้างคาว) เพอร์เซอุส สารถี คนคู่ กางเขนใต้ แมงป่อง คนยิงธนู นกอินทรี และกลุ่มดาวหงส์ (ดูภาพด้านล่างประกอบ) หากเราจะมองหาทางช้างเผือกซึ่งมันมองหายากมาก จึงต้องเริ่มต้นด้วยการแกะรอยจากกลุ่มดาว เหล่านี้เสียก่อน ซึ่งสามารถหาได้จากแอปพลิเคชันในโทรศัพท์มือถือทั่วไป ตามที่กล่าวไปแล้ว

กลุ่มดาวตามแถบทางช้างเผือก

หาหัวใจแมงป่องให้เจอ
เริ่มต้นด้วยการค้นหา กลุ่มดาวแมงป่อง (Scorpius) ซึ่งเป็นหนึ่งในสมาชิกกลุ่มดาวจักรราศี (Zodiac) ในนามของ "กลุ่มดาวราศีพิจิก"  กลุ่มดาวแมงป่องนี้ จะขึ้นทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ มีดาวสว่างดวงหนึ่งที่ชื่อว่า แอนทาเรส (Antares) หรือที่คนไทยรู้จักในนามของ ดาวปาริชาต เป็นดาวยักษ์ใหญ่สีแดงมีความสว่างเห็นได้ชัด ง่ายต่อการสังเกต เราต้องค้นหาดาวดวงนี้ให้พบ ซึ่งถือว่าเป็นหัวใจของแมงป่อง 


เมื่อพบหัวใจแมงป่องแล้ว เริ่มมองดูอย่างละเอียด จะมีดาวเรียงกันทางด้านบน  3 ดวงเด่นชัดเป็นส่วนก้ามของแมงป่อง และมีดาวเรียงต่อลงมาเป็นส่วนหางที่คดงอ ส่วนหางนี้เองที่ทำหน้าที่เกี่ยวแถบทางช้างเผือก แล้วพาขึ้นมาให้เราชม (ดูภาพด้านบนประกอบ)

กลุ่มดาวแมงป่อง 

จากภาพด้านบน พบกลุ่มดาวแมงป่องแล้ว ซึ่งพออนุมานได้ว่า แนวแถบทางช้างเผือกอยู่ตรงไหน เพราะหางมันจะเกี่ยวอยู่ แต่แสงไฟในภาพนี้รบกวนมาก จึงมองแถบทางช้างเผือกไม่ชัดเจน

สามเหลี่ยมฤดูร้อน 
ต่อมาลองสังเกตดาวสว่างสามดวง ซึ่งจะโผล่พ้นขอบฟ้าทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือในซีกโลกเหนือช่วงฤดูร้อน (หลังวันครีษมายัน 21 มิ.ย.2566 ที่ผ่านมา) ซึ่งหากเราลากเส้นสมมติระหว่างดาวทั้งสามดวง จะเกิดเป็นรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก ซึ่งเราเรียกสามเหลี่ยมนี้ว่า "สามเหลี่ยมฤดูร้อน" (Summer Triangle) ดาวสามดวงนั้น ได้แก่
  1. ดาวเวกา (Vega) อยู่ใน กลุ่มดาวพิณ (Lyra) 
  2. ดาวเดเนบ (Deneb) อยุ่ใน กลุ่มดาวหงส์ (Cygnus) 
  3. ดาวอัลแทร์ (Altair) อยู่ใน กลุ่มดาวนกอินทรี (Aquila)
สามเหลี่ยมฤดูร้อน
ที่มาของภาพ ปรับปรุงจาก (มติพล ตั้งมติธรรม.2559)

สามเหลี่ยมฤดูร้อนจัดเป็น "ดาวเรียงเด่น" (asterism) สามารถสังเกตเห็นได้ง่าย แม้ในเมืองที่เต็มไปด้วยมลภาวะทางแสง แถบทางช้างเผือกจะพาดตรงกลางผ่านระหว่างดาวเวกา และดาวอัลแทร์ ทาบทับไปยังดาวเดเนบ (ดูรูปภาพด้านบนประกอบ) ดังนั้น ถ้าเราหาสามเหลี่ยมฤดูร้อนเจอ เราก็จะเจอทางช้างเผือก ด้วยเช่นกัน

เรื่องการปรากฏของสามเหลี่ยมฤดูร้อนและทางช้างเผือกนี้  ก่อให้เกิดประเพณีวันที่ 7 เดือน 7 ของหลายประเทศในภูมิภาคเอเชีย ได้แก่ เทศกาลทานาบาตะ (Tanabata / たなばた) ในญี่ปุ่น, เทศกาลชีซี่ (Qixi) ในจีน, เทศกาล ชิลซ็อก (Chilseok / 칠석) ในเกาหลี และเทศกาล เทิ้ตถิก (Thất Tịch)ในเวียดนาม เป็นต้น



ใจกลางทางช้างเผือก
ใจกลางทางช้างเผือก (Galactic Center) อยู่ระหว่าง กลุ่มดาวคนยิงธนู (Sagittarius) และกลุ่มดาวแมงป่อง (Scorpius) ดังนั้น หากสามารถระบุตำแหน่งของกลุ่มดาวทั้งสองได้แล้ว ก็จะทราบว่าใจกลางดาราจักรทางช้างเผือก อยู่ตรงไหน 

ที่มาของภาพ (John Dvorak.2561)

ในใจกลางทางช้างเผือกจะมีแถบมืดที่เรียกว่า Great Rift ซึ่งแสงจากดาวฤกษ์บริเวณนั้นถูกฝุ่นระหว่างดาวฤกษ์บดบัง จึงเป็นบริเวณที่ลึกลับที่สุดแห่งหนึ่งในเอกภพ บริเวณใจกลางทางช้างเผือกมีวัตถุที่เรียกว่า Sagittarius A* ซึ่งมันก็คือ หลุมดำมวลยิ่งยวด ซึ่งมีมวลมากกว่าดวงอาทิตย์ราว ๆ 4 พันล้านเท่า 

Sagittarius A* : The Milky Way's Supermassive Black Hole
ที่มาของภาพ (Matt Williams. 2566)

สรุปท้ายเรื่อง
หากเราได้ยลโฉมทางช้างเผือกด้วยตาตัวเองแล้ว จะทำให้รู้สึกว่า เรื่องราวต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในชีวิตของเรานี้มันช่างเล็กกระจิดริดเสียเหลือเกิน หากเทียบกับความยิ่งใหญ่ของดาราจักร (Galaxy) จำนวนหลายแสนล้านดาราจักรในเอกภพ (COSMOS) ที่กว้างใหญ่ไพศาลจนไม่รู้ว่ามันมีขอบเขตแค่ไหน  มนุษย์เรียนรู้เรื่องดวงดาวมากว่า 5,000 ปีแล้ว แต่ยังมีเรื่องราวที่ลึกลับดำมืดอีกมากมายที่ยังไม่รู้และอธิบายไม่ได้ ปัจจุบัน มนุษย์เราเพิ่งเดินทางไปได้แค่ดวงจันทร์เท่านั้นเอง เราเชื่อหรือว่าในเอกภพนี้ มีเพียงเราที่เป็นสิ่งมีชีวิตทรงภูมิปัญญาเพียงเผ่าพันธ์เดียวเท่านั้น

อ่านเพิ่มเติม
เราเป็นเผ่าพันธ์ที่ทรงภูมิปัญญาแล้วจริงหรือ
หรือเราเป็นเพียงแค่มดตัวเล็ก ๆ ในเอกภพที่กว้างใหญ่ไพศาลแห่งนี้

*********************************
รวบรวมและเรียบเรียงโดย
พลตรี ดร.สุชาต  จันทรวงศ์
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี



ที่มาข้อมูล
  • มติพล ตั้งมติธรรม. (2559). สามเหลี่ยมฤดูร้อน. [Online]. Available : https://www.facebook.com/photo/?fbid=469218763288335&set=pcb.469227559954122. [2566 มิถุนายน 25].
  • อาจวรงค์ ป๋องแป๋ง จันทมาศ. (2560). การสังเกตการณ์ทางช้างเผือก.  [Online]. Available :https://www.facebook.com/ardwarong/photos/a.409698355818015/1334430696678105/?type=3. [2566 มิถุนายน 25].
  • John Dvorak. (2561). Secrets Of The Strange Stars That Circle Our Supermassive Black Hole. [Online]. Available : https://www.discovermagazine.com/the-sciences/secrets-of-the-strange-stars-that-circle-our-supermassive-black-hole. [2566  มิถุนายน 25].
  • พิสิฏฐ นิธิยานันท์. (2565). "เทศกาลราตรีแห่งเลขเจ็ด" เทศกาลตามประเพณีร่วมของจีน เกาหลี ญี่ปุ่น และเวียดนาม. [Online]. Available : https://www.narit.or.th/index.php/astronomy-article/1955-seven-festival. [2566  มิถุนายน 25].
  • Matt Williams. (2566). A Very Young Star is Forming Near the Milky Way's Supermassive Black Hole. [Online]. Available : https://www.universetoday.com/160376/a-very-young-star-is-forming-near-the-milky-ways-supermassive-black-hole/. [2566  มิถุนายน 26].

วันพฤหัสบดีที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2566

ดูดาวง่าย ๆ สำหรับผู้เริ่มต้น ด้วยกลุ่มดาวที่เป็น Landmark

การพยายามสร้างความรู้ทางดาราศาสตร์แก่บุคคลทั่วไปแบบง่าย ๆ เป็นพื้นฐานแรกที่สำคัญ ที่จะต่อยอดความสนใจของพวกเขาให้อยากเรียนรู้มากยิ่งขึ้น สิ่งแรกที่ควรทำก็คือ การสอนให้พวกเขาดูดาวเป็น โดยเริ่มต้นจากกลุ่มดาวที่เป็น Landmark ยอดนิยม

กลุ่มดาวนายพราน (Orion) Landmark ยอดนิยม
ที่มาของภาพ (Richard Jones Ponca City Astronomy. 2565)

เนื้อหา
  • ดูดาวได้
  • ถ่ายภาพเป็นด้วย Smart Phone
  • เริ่มต้นด้วยดวงจันทร์
  • ดาวเคราะห์ 3 ดวง
  • กลุ่มดาวที่เป็น LANDMARK
  • สามเหลี่ยมฤดูหนาว
  • หกเหลี่ยมฤดูหนาว
  • สรุปท้ายเรื่อง
ดูดาวได้ 
หลายคนอยากดูดาว แต่พอแหงนหน้าขึ้นมองฟ้าเห็นดวงดาวมากมาย แล้วรู้สึกท้อ เพราะดูไม่รู้เรื่องว่ามันคือ ดาวอะไรบ้าง ยิ่งชื่อดาวก็จำยากเป็นภาษาต่างประเทศทั้งนั้น ส่วนชื่อดาวภาษาไทยซึ่งเป็นที่รู้จักกัน ก็มีไม่มากนัก เช่น ดาวไถ ดาวโจร ดาวจระเข้  ดาวลูกไก่ฯ  แต่ก็ไม่รู้อีกว่า "ดาวพวกนี้มันอยู่ตรงไหน"

บทความนี้จะชวนเริ่มต้นดูดาวแบบง่าย ๆ จากกลุ่มดาวที่เป็นจุดสังเกต (LandMark) ยอดนิยม ที่ใคร ๆ เงยหน้าขึ้นไปก็มองเห็น แล้วค่อย ๆ แกะรอยหาดาวดวงอื่น ๆ ต่อไป 

ถ่ายภาพเป็นด้วย Smart Phone
โทรศัพท์มือถือ (Smart Phone) เป็นอุปกรณ์จำเป็นสำหรับคนในยุคสมัยนี้ จนถือได้ว่าเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตไปแล้ว เวลาไปเที่ยวในสถานใด จะต้องถ่ายภาพด้วย Smart Phone เป็นที่ระลึก และโพสต์ให้โลกรู้ ผ่านโซเซียลมีเดียต่าง ๆ เสมอ ดวงดาวก็เช่นกัน มันเป็นภาพของธรรมชาติที่สวยงามที่มีมานานแสนนาน หากทุกคน สามารถถ่ายภาพดวงดาวได้ นับว่าเป็นช่วงเวลาของชีวิตที่น่าจดจำอีกวาระหนึ่ง การสอนถ่ายภาพดาวด้วยกล้องโทรศัพท์มือถือ จึงเป็นกิจกรรมสำคัญที่ควรจะสอนให้พวกเขาถ่ายเป็น 

ที่มาของภาพ (Pete Lawrence. 2562)

เริ่มต้นด้วยดวงจันทร์
ในแต่ละค่ำคืน แต่ละเดือน แสงของดวงจันทร์ก็จะเปลี่ยนไปตั้งแต่เต็มดวง จนถึงเดือนมืด มีข้างขึ้น ข้างแรม มีเวลาขึ้น-ตก แตกต่างกันไปในแต่ละวัน บางวันดวงจันทร์ก็ค้างฟ้า ซึ่งเรามักจะเห็นได้ตอนดวงอาทิตย์ขึ้นใหม่ ๆ  หรือก่อนที่ดวงอาทิตย์จะตกดิน และในบางครั้งดวงจันทร์ก็อาจโคจรผ่านดาวเคราะห์ หรือกลุ่มดาวต่าง ๆ  มีทั้งการรวมกลุ่ม การเดินขบวนพาเหรด การเคียงข้างกัน เป็นที่น่าอัศจรรย์ยิ่งนัก  ดังนั้น สำหรับผู้เริ่มต้นดูดาว ข้อแรกที่ขอแนะนำคือ "การสังเกตดวงจันทร์"

การสังเกตการณ์ปรากฏการณ์ท้องฟ้า และดิถีจันทร์ ในแต่ละเดือน ขอแนะนำให้ดูในเว็บไซต์ Myhora.com (คลิกชมรายละเอียด)
ปรากฏการณ์ท้องฟ้าและดิถีจันทร์ เดือนมีนาคม 2566
ที่มาของภาพ (Myhora. 2566)
ดาวเคราะห์ 3 ดวง
ดาวเคราะห์ในระบบสุริยะของเราที่มองเห็นด้วยตาปล่าว คือ  ดาวศุกร์ ดาวอังคาร และดาวพฤหัสบดี (ดาวพุธ และดาวเสาร์ เห็นบ้าง ไม่เห็นบ้าง แล้วแต่สภาพของท้องฟ้า ส่วนดาวเนปจูน และยูเรนัส ต้องมองผ่านกล้องดูดาว)  ซึ่งดาวเคราะห์เหล่านี้ ก็จะโคจรเปลี่ยนตำแหน่งไปเรื่อย ๆ  เกิดเป็น การชุมนุมของดาวเคราะห์ (planetary grouping/conjunction) การเรียงตัวของดาวเคราะห์  (planetary alignment) หรือ ขบวนพาเหรดของดาวเคราะห์ (planetary parade) บางครั้งก็ไปประกอบกับตำแหน่งดวงจันทร์ ก็จะกลายเป็น "ดาวเคียงเดือน" เป็นต้น เรื่องราวการโคจรของดาวเคราะห์นี้ มีให้เราได้ฝึกสังเกตการณ์และถ่ายภาพได้ตลอดทั้งปี

การเรียงตัวหรือขบวนพาเหรด ของดาวเคราะห์ ซึ่งมีปรากฏการณ์ให้เห็นเสมอ
ที่มาของภาพ (SHAILAJA TRIPATHI. 2565)

กลุ่มดาวที่เป็น Landmark
กลุ่มดาวในท้องฟ้าที่มีการบันทึกไว้มีจำนวน 88 กลุ่ม กลุ่มดาวที่เป็น Landmark สำคัญกลุ่มแรกที่แนะนำให้เริ่มต้นดู คือ กลุ่มดาวนายพราน (Orion) สังเกตได้จากดาวเรียงตัวกัน 3 ดวงมองเห็นเด่นชัด (มักจะเรียกว่า เข็มขัดนายพราน) หากประกอบกับกลุ่มดาวรูปโค้ง ๆ ซึ่งคล้ายคันไถที่ใช้ไถนา คนไทยจีงเรียกชื่อว่า ดาวไถ 

กลุ่มดาวนายพราน (Orion Constellation)

กลุ่มดาวนายพรานเป็นกลุ่มดาวที่โดดเด่นที่สุดในท้องฟ้าเกือบทุกฤดู  กลุ่มดาวนี้ทำหน้าที่เป็นจุดสังเกตเริ่มต้น เพื่อแกะรอยกลุ่มดาวและวัตถุอื่น ๆ บนท้องฟ้าต่อไป

จากภาพด้านบน ดาวสีเหลืองทางซ้ายเข็มขัดนายพรานคือ ดาวเบเทลจูส (Betelgeuse)  และดาวด้านขวา คือ ดาวไรเจล (Rigel) 


หากลากเส้นตรงจากดาวไรเจล ผ่านเข็มขัดนายพราน ไปยังดาวเบเทลจูส ตรงไปเรื่อย ๆ  ก็จะพบกับ ดาวพอลลักซ์ (Pollux) 
อยู่ใน กลุ่มดาวคนคู่ (Gemini) ในราศีเมถุน 

หากลากเส้นตรงตามดาวสามดวงของเข็มขัด ไปทางด้านหลังของนายพราน หรือด้านที่เป็นคันไถ ก็จะเจอดาวสว่างที่สุดของท้องฟ้าคือ  ดาวซิริอัส (Sirius) หรือคนไทยเรียกว่า ดาวโจร อยู่ใน กลุ่มดาวหมาใหญ่ (Canis Major)  


สามเหลี่ยมฤดูหนาว 
หากเราลองลากเส้นสมมุติระหว่าง ดาวซิริอุส และดาวเบเทลจูส แล้ว ลองหาดาวสว่างอีกดวงหนึ่ง ซึ่งเมื่อโยงเส้นเข้าด้วยกันแล้ว จะเกิดเป็นรูปสามเหลี่ยมด้านเท่า ก็จะพบว่ามันคือ ดาวโพรซิออน (Procyon) อยู่ใน กลุ่มดาวหมาเล็ก (Canis Minor) ซึ่งรูปสามเหลี่ยมที่เกิดขึ้นนี้ เรียกว่า สามเหลี่ยมฤดูหนาว (Winter Triangle)

หากลากเส้นตั้งฉากจากฐานของสามเหลี่ยมฤดูหนาวผ่านดาวเบเทลจูสขึ้นไป ก็จะพบดาวสว่างอีก 1 ดวง คือ ดาวอัลเดบารัน (Aldebaran) หรือ ดาวตาวัว อยู่ใน กลุ่มดาววัว (Taurus) ในราศีพฤษภ ซึ่งในกลุ่มดาวนี้ก็จะพบ กลุ่มดาวยอดนิยมอีกกลุ่มหนึ่งที่เรียกว่า กลุ่มดาวลูกไก่ (Pleiades) หรืออีกชื่อคือ กลุ่มดาวกฤติกา

หกเหลี่ยมฤดูหนาว
หกเหลี่ยมฤดูหนาว ( Winter Hexagon) บางครั้งเรียกว่าวงกลมฤดูหนาว เกิดจากการลากเส้นสมมุติระหว่างดาว 6 ดวง คือ 1)ดาวซิริอุส 2)ดาวโพรซิออน 3)ดาวพอลลักซ์ 4)ดาวคาเพลลา 5)ดาวอัลเดบารัน และ 6)ดาวไรเจล

สามเหลี่ยมและหกเหลี่ยมฤดูหนาวนี้ จะเกิดในซีกโลกเหนือช่วงฤดูหนาว

เอาแค่กลุ่มดาวนายพราน นี้ ผู้เริ่มต้นใหม่ก็จะรู้จักดาวหลายดวงแล้วครับ เมื่อดูจนเข้าใจแล้ว ก็ค่อย ๆ แกะรอยไปยังดาวดวงอื่น ๆ ต่อไป

ดาวพฤหัสบดี กับ ดาวศุกร์ มาบรรจบกันเหนือท้องฟ้าประเทศเยอรมันนี
ที่มา : ภาพประจำวันที่ 15 มี.ค.2566 ของ NASA

สรุปท้ายเรื่อง
จากวิธีการดูดาวง่าย ๆ สำหรับผู้เริ่มต้นที่กล่าวมาข้างต้น  ทางชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี  จึงได้จัดให้มีการอบรมเชิงปฏิบัติการหลักสูตร "ดูดาวและถ่ายภาพดาวด้วยกล้องโทรศัพท์มือถือ" ให้แก่ผู้ที่สนใจ โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ใช้เวลาเพียง 4 ชั่วโมง เน้นการเรียนรู้ด้วยการปฏิบัติ (Learning by doing) มุ่งหวังให้ผู้เข้ารับการอบรมสามารถ "ดูดาวได้ ถ่ายภาพเป็น" 

สนใจดูรายละเอียดหลักสูตรได้ที่ https://astronomyratchaburiclub.blogspot.com/p/blog-page_27.html

**********************************
พลตรี ดร.สุชาต จันทรวงศ์
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี
17 มี.ค.2566



ที่มาข้อมูล
  • SHAILAJA TRIPATHI. (2565). Venus, Mars, Jupiter, Saturn to align in straight line after 1,000 years- Where and How to watch celestial event?. [Online]. Available : https://www.jagranjosh.com/current-affairs/venus-mars-jupiter-saturn-to-align-in-straight-line-after-1000-years-where-and-how-to-watch-celestial-event-1651053037-1. [2566 มีนาคม 16].
  • Myhora. (2566). ปรากฏการณ์ท้องฟ้า (Sky Events). [Online]. Available : https://www.myhora.com/astronomy/sky-events.aspx. [2566 มีนาคม 16].
  • Richard Jones Ponca City Astronomy. (2565).  The Orion Constellation. [Online]. Available : https://www.poncacitynews.com/news/orion-constellation. [2566 มีนาคม 16].
  • Pete Lawrence. (2562). Photograph the night sky with your smartphone. [Online]. Available : https://www.skyatnightmagazine.com/astrophotography/astrophoto-tips/smartphone-astrophotography-use-your-phone-to-capture-the-night-sky/. [2566 มีนาคม 16].

ท้องฟ้ามืด! ไม่ได้หมายถึงพื้นที่ในเมืองต้องมืดตามไปด้วย (Dark sky not dark ground)

ผมพยายามพูดคุยเรื่อง "ท้องฟ้ามืด" กับ "มลพิษทางแสง"  ให้คนรอบ ๆ   ตัวฟัง เขาก็ฟังตามมารยาท ไม่ค่อยให้ความสนใจและรู้สึก...