กาแล็กซีแฝดสาม (Interacting galaxy triplet)

ผมดูภาพนี้แล้วรู้สึกทำให้รู้สึกว่า จักรวาลอันกว้างใหญ่ไพศาลนี้ มีเรื่องราวอะไรอีกมากมายที่น่าพิศวง ซึ่งเราก็ไม่รู้ว่ามันคือ ปรากฏการณ์อะไรกันแน่ ได้แต่ตั้งทฤษฎีกันไป ในห้วงอวกาศที่ลึกล้ำสุดคณานับ แลขอบจักรวาล มันจักสิ้นสุดลงที่ตรงไหนกันเล่า

ภาพนี้ ถ่ายจากกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลของ NASA/ESA เมื่อ 13 ต.ค.2565 นักดาราศาสตร์เรียกว่า "กาแล็กซีแฝดสาม"  Arp number ที่ 248 ในแคตตาล็อคกาแล็กซีแปลก (Atlas of Peculiar Galaxies) ที่ผลิตโดย Halton Arp นักดาราศาสตร์ชาวอเมริกัน เมื่อปี 2509 

Arp 248 หรือที่เรียกว่า Wild's Triplet อยู่ห่างจากโลกประมาณ 200 ล้านปีแสง ในกลุ่มดาวราศีกันย์ (Virgo) ในภาพเป็นกาแล็กซีก้นหอยขนาดใหญ่สองแห่ง  เชื่อมต่อกันด้วย "สะพานเรืองแสง" ที่ประกอบด้วยดาวฤกษ์และฝุ่น สะพานที่เชื่อมนี้เรียกว่า A tidal tail ซึ่งน่าจะเกิดจากแรงดึงดูดระหว่างการแล็กซีทั้งสอง และที่เรียกว่า แฝดสาม เพราะมีกาแล็กซีก้นหอยขนาดเล็กตั้งอยู่ระหว่างกลาง

มนุษย์กำลังศึกษาความลับแห่งจักรวาลมากขึ้นเรื่อย ๆ แต่เราก็ยังเดินทางไปได้ไกลแค่ดวงจันทร์  ยิ่งได้เห็นภาพนี้แล้ว  ยิ่งรู้สึกว่าเราเหมือนกับมดแมลงตัวกระจิดริดที่อาศัยอยู่บนดาวโลกเท่านั้นเอง

*******************

เรียบเรียงโดย
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี
18 ก.พ.2566

ที่มาข้อมูล

• ESA/Hubble & NASA. (2022). Hubble Inspects A Pair of Space Oddities. [Online]. Available : https://esahubble.org/images/potw2244a/. [2566 กุมภาพันธ์ 18].
• Wikipedia. (2022). Atlas of Peculiar Galaxies. [Online]. Available : https://en.wikipedia.org/wiki/Atlas_of_Peculiar_Galaxies. [2566 กุมภาพันธ์ 18].

Where are we in the universe?

เรารู้ว่าโลกของเราอยู่ในระบบสุริยะ (Solar system) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งภายในดาราจักรทางช้างเผือก (Milky Way Galaxy) แล้วดาราจักรทางช้างเผือกนี้ มันอยู่ตรงไหนในจักรวาล (Universe) และยังมีดาราจักรอื่น ๆ อยู่อีกบ้างไหม หากมี แล้วมันอยู่ไกลแค่ไหน และจักรวาลของเรามันคืออะไรกันแน่ 

เพื่อตอบคำถามเหล่านี้ ทาง Star Walk ได้จัดทำอินโฟกราฟิกชุด  Where are we in the universe?  เพื่อให้เข้าใจง่าย ๆ ลองอ่านดูและจินตนาการตามไปด้วยนะครับ

อธิบายภาพ โลกมีเส้นผ่าศูนย์กลาง  12,742 กิโลเมตร

อธิบายภาพ ภาพโลกของเรา เมื่อมองจากดวงจันทร์ (ระยะทางระหว่างโลกกับดวงจันทร์ 384,400 กิโลเมตร)

อธิบายภาพ โลกเราเป็นดาวเคราะห์ดวงหนึ่งอยู่ในระบบที่เราเรียกว่า ระบบสุริยะ (Solar System) ซึ่งมีดวงอาทิตย์เป็นจุดศูนย์กลาง

หาก ระยะทางจากดวงอาทิตย์ - โลก = 1 AU (150 ล้านกิโลเมตร)

ดังนั้น ระยะทางจากดวงอาทิตย์ - ขอบของระบบสุริยะ = 123 AU

(AU ย่อมาจาก Astronomical Unit)

อธิบายภาพ  ดาวฤกษ์ที่เป็นเพื่อนบ้านของเราในอวกาศมีหลายดวง ดาวฤกษ์ที่ใกล้ดวงอาทิตย์ของเรามากที่สุดมีชื่อว่า  ɑ-Centauri  ระยะห่าง 4.3 ปีแสง (1 ปีแสง=63,000 AU)

อธิบายภาพ ระบบสุริยะของเราอยู่ภายในดาราจักรทางช้างเผือก (Milky Way Galaxy) ระหว่างแขนหลัก (รัศมี) ที่เรียกว่า Scutum-Centaurus กับ Perseus ภายใต้แขนย่อยขนาดเล็กชื่อว่า Orion ในบริเวณนี้ สามารถมองเห็นดวงดาวด้วยตาปล่าวถึง 99%

อธิบายภาพ  ดาราจักรทางช้างเผือกของเรา  (Milky Way Galaxy) เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มดาราจักรท้องถิ่น (The Local Group of Galaxies) ซึ่งมีขอบเขตเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 10 ล้านปีแสง

อธิบายภาพ กลุ่มดาราจักรท้องถิ่น (The Local Group of Galaxies) เป็นส่วนหนึ่งของกระจุกดาวขนาดใหญ่ (Virgo Supercluster) ซึ่งประกอบไปด้วยกลุ่มดาราจักรและกลุ่มดาวประมาณมากกว่า 100 กลุ่ม ซึ่งมีขอบเขตเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 110 ล้านปีแสง

อธิบายภาพ กระจุกดาวขนาดใหญ่ (Virgo Supercluster) ที่เราอยู่ เป็นส่วนหนึ่งในกระจุกดาวขนาดมหึมาที่เรียกว่า LANIAKEA ซึ่งมีดาราจักรประกอบกัน ประมาณ 100,000 ดาราจักร ซึ่งมีขอบเขตเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 520 ล้านปีแสง

อธิบายภาพ กระจุกดาวขนาดมหึมาที่เรียกว่า LANIAKEA เป็นส่วนหนึ่งของจักรวาลที่สามารถสังเกตได้ภายในระยะขอบเขตเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 93 พันล้านปีแสง คาดว่ามีดาราจักร (Galaxy) ต่าง ๆ ถึง 2 ล้านล้านดาราจักรเป็นอย่างน้อย  นี่เป็นเพียงจักรวาลที่เราสังเกตได้เท่านั้น ยังมีทฤษฎีที่ว่า "ขอบเขตของจักรวาลจริง ๆ มีขนาดใหญ่กว่าจักรวาลที่เราสังเกตได้ถึง  150,000,000,000,000,000,000,000 เท่า"

ภาพนี้จัดทำโดย ชมรมรมดาราศาสตร์ราชบุรี

สรุป เราอยู่ที่ไหนในจักรวาลนี้ 

1. โลกของเราอยู่ในระบบสุริยะ (Solar System) (มีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง)
2. ระบบสุริยะ อยู่ในดาราจักรทางช้างเผือก (Milky Way Galaxy) 
3. ดาราจักรทางช้างเผือก อยู่ในกลุ่มดาราจักรท้องถิ่น (The Local Group of Galaxies)
4. กลุ่มดาราจักรท้องถิ่น เป็นส่วนหนึ่งในกระจุกดาวขนาดใหญ่ (Virgo Supercluster) 
5. กระจุกดาวขนาดใหญ่ เป็นส่วนหนึ่งในกระจุกดาวขนาดมหึมาที่เรียกว่า LANIAKEA
6. LANIAKEA เป็นส่วนหนึ่งของจักรวาล (เฉพาะที่มนุษย์สามารถสังเกตได้) ซึ่งคาดว่ามีดาราจักร (Galaxy) ต่าง ๆ อยู่ถึง 2 ล้านล้านดาราจักรเป็นอย่างน้อย

เพื่อความเข้าใจมากยิ่งขึ้น โปรดอ่านเพิ่มเติมใน 
WHERE ARE YOU? YOU ARE HERE.

ถึงแม้ว่าเราจะรู้ว่าเราอยู่ตรงไหนในจักรวาล  แต่เราก็ยังไม่รู้ว่าจักรวาลมันคืออะไร  ในอาณาจักรข้างนอกอันกว้างใหญ่ไพศาลนั้น มีใครกำลังมองหาเราอยู่บ้างไหม เหมือนกับที่เรากำลังมองหาเขาอยู่ 

********************

รวบรวมและเรียบเรียงโดย

ชมรมดาราศาสตร์ราชบุรี

24 มี.ค.2565

ที่มาข้อมูลและภาพ

• Star Walk. (2565). Where are we in the Universe?. [Online]. Available : https://starwalk.space/en/infographics/our-location-in-the-universe. [2565 มีนาคม 24].

Where are you? You are here.

คุณเคยสงสัยไหมว่า โลกของเราคืออะไร ทำไมถึงลอยได้ แถมยังหมุนรอบตัวเองและรอบดวงอาทิตย์ได้อีก แล้วเจ้าดวงอาทิตย์ มันลอยอยู่ตรงไหน ยังมีดวงดาวอีกนับแสน นับล้านดวงลอยวนอยู่รอบ ๆ  อยากรู้ว่ามีใครสักคนอยู่บนดาวเหล่านั้นไหม หรือมีแค่พวกเราเพียงลำพังเท่านั้น  แล้วจักรวาลมันมีขอบเขตอยู่ตรงไหน

ที่มาของภาพ (Hasa. 2560)

กาแล็กซี (galaxy) 

กาแล็กซี ภาษาไทยเรียกว่า ดาราจักร แต่ละดาราจักรจะประกอบไปด้วยดวงดาวต่าง ๆ หลุมดำ ดาวนิวตรอน ดวงจันทร์ เนบิวล่า ดาวเคราะห์น้อย ดาวหาง ฝุ่นละออง สสารมืด และกลุ่มแก๊สที่มารวมตัวกันด้วยแรงดึงดูด กาแล็กซีมีทั้งขนาดใหญ่และขนาดเล็ก ใน 1 กาแล็กซี อาจมีดวงดาวน้อยกว่า 1 ล้านดวง หรืออาจมีมากกว่า 1 ล้านล้านดวงเลยก็ได้ เอ็ดวิน ฮับเบิล นักดาราศาสตร์ (พ.ศ.2469) ได้จำแนกรูปแบบการรวมตัวของกาแล็กซี ออกเป็น 4 รูปแบบ ได้แก่

1. กาแล็กซี่แบบรูปไข่ หรือทรงรี (Elliptical) (จัดว่าเป็นรูปทรงพื้นฐานเริ่มแรก) 
2. กาแล็กซี่แบบก้นหอย หรือรูปเกลียว (Spiral )
3. กาแล็กซี่แบบกังหัน หรือรูปเกลียวแขนยาว (Barred Spiral) 
4. กาแล็กซี่แบบไม่มีรูปร่าง (Irregular) 

ที่มาของภาพ (sanomaru. 2561)

เราอยู่ในกาแล็กซีไหน 

นักดาราศาสตร์ประมาณว่าในห้วงจักรวาล (universe) มีกาแล็กซีทั้งหมดอย่างน้อย 1 แสนล้านกาแล็กซี ระบบสุริยะของเราอยู่ในกาแล็กซีที่ชื่อว่า Milky Way Galaxy (ดาราจักรทางช้างเผือก) ซึ่งเป็นกาแลกซี่แบบก้นหอย เป็น 1 ในกาแล็กซี่ที่ล่องลอยอยู่ในจักรวาล เฉกเช่นกับกาแล็กซีอื่น ๆ 

กาแล็คซีจำนวนมากมายล่องลอยอยู่ในจักรวาล
โดย R. Jay GaBany/NASA
ที่มาของภาพ (Michael J. I. Brown.2554)

ดวงอาทิตย์เป็นดาวฤกษ์ดวงหนึ่งในดาราจักรทางช้างเผือก
ที่มาของภาพ ปรับปรุงจาก (Francis Reddy.2562)

Where are you? You are here.

คราวนี้เราคงได้รู้แล้วว่า โลกของเราเป็นบริวารของดวงอาทิตย์ ซึ่งเป็นศูนย์กลางของระบบสุริยะเล็ก ๆ ระบบหนึ่ง อยู่ภายในกาแล็กซีที่ชื่อว่า ดาราจักรทางช้างเผือก (Milky Way Galaxy) ซึ่งเป็นเพียงกาแล็คซี  1 ในแสนล้านกาแล็กซีในห้วงจักรวาล

ตำแหน่งของโลก และระบบสุริยะของเราในดาราจักรทางช้างเผือก
ที่มาของภาพ ปรับปรุงจาก (QUINNCREATIVE. 2557)

กลุ่มดาวที่เรามองเห็นด้วยตาปล่าวในยามค่ำคืน
อยู่ในขอบเขตพื้นที่วงกลมสีเหลืองเท่านั้น
ที่มาของภาพ (Joseph Stromberg. 2558)

ภาพแผนที่กาแล็คซีประมาณ 100,000 แห่งที่อยู่ใกล้ Milky Way
ที่มาของภาพ (Joseph Stromberg. 2558)

ดาราจักรทางช้างเผือกเป็นเพียงหนึ่งในดาราจักรหลายพันล้านแห่งในจักรวาล  นักดาราศาสตร์ได้ทำแผนที่ดาราจักรจำลองประมาณ 100,000 แห่งที่อยู่ใกล้ดาราจักรทางช้างเผือก  และพบว่าดาราจักรต่าง ๆ เป็นส่วนหนึ่งของกระจุกดาวขนาดใหญ่ที่เรียกว่า  ลานิอาเคอา (Laniakea) กระจุกดาวขนาดใหญ่นี้ มีรูปร่างคล้ายส้อม โดยมีดาราจักรทางช้างเผือกอยู่บนปลายขาส้อมด้านหนึ่งของมัน  

คำถามสำคัญ

เมื่อคุณแหงนหน้าขึ้นไปบนท้องฟ้า คำถามต่าง ๆ ที่มักจะผุดขึ้นมาในใจบ่อย ๆ เช่น 

• มีชีวิตบนดาวเคราะห์ดวงอื่น ๆ หรือไม่ 
• เราอยู่คนเดียวในจักรวาลนี้ จริงหรือ  
• มีดาวเคราะห์ดวงอื่น ๆ ที่เหมือนกับโลกของเราบ้างไหม
• ฯลฯ

ทุกวันนี้ นักดาราศาสตร์ทั่วโลก และแม้แต่องค์การแนวหน้าด้านอวกาศอย่างองค์การนาซ่า (NASA) ก็ยังเพียรพยายามหาคำตอบเหล่านี้อยู่

สำหรับพวกเรา แม้จะไม่ใช่นักดาราศาสตร์ แต่ก็สามารถนำเรื่องราวและประสบการณ์บนท้องฟ้าในห้วงจักรวาลนี้ ไปเล่าให้บุตร หลาน หรือ คนรอบข้างฟังได้บ้าง ก็ถือว่าได้ทำดีที่สุดแล้วครับ

l Know, I am here.

***************************

รวบรวมและเรียบเรียงโดย
ชมรมดาราศาสตร์ราชบุรี
26 ก.พ.2565

ที่มาข้อมูลและภาพ

• sanomaru. (2561). ประเภทของกาแล็กซี : กาแล็กซีรี กาแล็กซีกังหัน กาแล็กซีเลนส์ กาแล็กซีไม่มีรูปแบบ. [Online]. Available : https://www.trueplookpanya.com/knowledge/content/66271/-blo-sciear-sci-. [2565 กุมภาพันธ์ 26].
• Michael J. I. Brown. (2554). Explainer: a beginner’s guide to the galaxy. [Online]. Available : https://theconversation.com/explainer-a-beginners-guide-to-the-galaxy-49. [2565 กุมภาพันธ์ 26].
• Lumen. (2565). The Discovery of Galaxies. [Online]. Available : https://courses.lumenlearning.com/astronomy/chapter/the-discovery-of-galaxies/. [2565 กุมภาพันธ์ 26].
• อดิศักดิ์ มหาวรรณ. (2565). ดาราจักร (แกแล็คซี่ - galaxy). [Online]. Available : http://www.rmutphysics.com/charud/naturemystery/sci3/Galaxy/galaxy1.htm. [2565 กุมภาพันธ์ 26].
• Joseph Stromberg. (2558). 11 images that capture the incredible vastness of space. [Online]. Available : https://www.vox.com/2015/4/17/8432733/space-maps. [2565 กุมภาพันธ์ 26].
• Francis Reddy. (2562). The Milky Way: Earth’s home galaxy. [Online]. Available : https://astronomy.com/magazine/2019/08/the-milky-way-earths-home-galaxy. [2565 กุมภาพันธ์ 26].
• QUINNCREATIVE. (2557). When the Universe Ain’t Talkin’. [Online]. Available : https://quinncreative.wordpress.com/2014/03/05/when-the-universe-aint-talkin/. [2565 กุมภาพันธ์ 26].
• Hasa. (2560). Difference Between Universe and World. [Online]. Available : https://www.differencebetween.com/difference-between-universe-and-vs-world/. [2565 กุมภาพันธ์ 26].