การหาตำแหน่งดาวด้วยมือของเราเอง

การดูดาวในยามค่ำคืน พื้นฐานเรื่อง "ทิศกับมุมต่าง ๆ" ยังเป็นพื้นฐานสำคัญที่ทุกคนควรศึกษาให้เข้าใจ ซึ่งจะทำให้การดูดาวและการหาตำแหน่งดาวต่าง ๆ นั้นง่ายขึ้น

ที่มาของภาพ ปรับปรุงจาก (Christopher Witt .2562)

เนื้อหา

• มุมทิศ (Azimuth)
• มุมทิศและมุมเงย
• การหามุมทิศและมุมเงยของดาว
• การหาทิศเหนือในพื้นที่ดูดาว
• การหาตำแหน่งดาวด้วยมือ
• การคำนวณตำแหน่งดาว ด้วยสูตร 15°
• สรุปท้ายเรือง

มุมทิศ (Azimuth)

เริ่มจากภาพด้านบน ขอให้ทำความเข้าใจมุมทิศ (Azimuth) บนพื้นดินที่อยู่รอบ ๆ ตัวเราเสียก่อน มุมทิศรอบตัวเรามีทั้งหมด 360° หมุ่นตามเข็มนาฬิกา เริ่มต้นจาก

• ทิศเหนือ (N) = 0°/360°
• ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ (NE) = 45°
• ทิศตะวันออก (E) = 90°
• ทิศตะวันออกเฉียงใต้ (SE) = 135°
• ทิศใต้ (S) = 180°
• ทิศตะวันตกเฉียงใต้ (SW) = 225°
• ทิศตะวันตก (W) = 270°
• ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ (NW) = 315°

วิธีหาทิศง่าย ๆ หันหาไปทางทิศเหนือ
แขนขวา คือ ทิตะวันออก แขนซ้าย คือ ทิศตะวันตก
ด้านหลัง คือ ทิศใต้

มุมทิศและมุมเงย
การหาตำแหน่งดาวบนท้องฟ้า เราต้องใช้ มุมทิศ (Azimute) และมุมเงย (Altitude) ประกอบกัน (ดูภาพด้านล่าง) เช่น ตำแหน่งดาวดวงนี้ อยู่ที่มุมทิศ 300° มุมเงย 60° เป็นต้น มุมเงยจะมีค่าตั้งแต่  0°-90° เท่านั้น จุดที่อยู่เหนือหัวของเรา เรียกว่าจุดจอมฟ้า (Zenith)

การหามุมทิศและมุมเงยของดาว

การหามุมทิศและมุมเงย ของดาวที่เราต้องการดู ในสมัยก่อน (ก่อนที่จะมีแอปพลิเคชั่นดูดาว) เราจะหาจาก "แผนที่ดาว" (ตามภาพด้านล่าง) เมื่อเราหมุน วันที่และเดือน ตรงกับเวลาที่เราจะดู แล้วเราก็เลือกดาวที่เราจะดู เช่น หากเราดูดาวในวันที่ 9 ธ.ค.2566 เวลา 20:00 น. ตำแหน่งกลุ่มดาวนายพราน จะอยู่ที่มุมทิศ 90° และมุมเงย 30°

 

แผนที่ดาว สำหรับประเทศไทย ละติจูด 10-15-20 องศาเหนือ

แต่ในสมัยปัจจุบัน แผนที่ดาว ไม่ค่อยได้รับความนิยมแล้ว เพราะมีแอปพลิเคชันดูดาวที่สามารถติดตั้งได้ในโทรศัพท์มือถือมาแทนที่  สะดวกและสามารถบอกมุมทิศและมุมเงยของดาวแต่ละดวงได้อย่างละเอียดเป็นเวลาจริง และสามารถส่องนำทางไปยังดาวดวงนั้น ๆ ได้ ในท้องฟ้าจริงที่ชมอยู่ในขณะนั้น 

แอปพลิเคชั่นดูดาว มาแทนที่แผนที่ดาว
ที่มาของภาพ (Trevor.2566)

การหาทิศเหนือในพื้นที่ดูดาว

เมื่อเราเดินทางเข้าไปยังพื้นที่ดูดาว สิ่งแแรกที่ควรทำคือ การหาทิศเหนือ วิธีการหาทิศเหนือมีหลายวิธี เช่น

• หาด้วยเข็มทิศจริง ๆ  หรือเข็มทิศที่ติดอยู่กับขาตั้งกล้อง หรืออุปกรณ์ต่าง ๆ
• หาด้วยแอปพลิเคชันเข็มทิศในโทรศัพท์มือถือ
• หาด้วยแอปพลิเคชั่นดูดาว
• หากไม่มีอุปกรณ์ที่กล่าวมา สามารถหาด้วยตำแหน่งของดาวเหนือ หรือดาวยอดนิยมต่าง ๆ ที่คุ้นเคยก็ได้

การหาดาวเหนือโดยอ้างอิงจาก กลุ่มดาวหมีใหญ่ กลุ่มดาวหมีเล็ก และกลุ่มดาวค้างคาว

การหาดาวเหนือ ในบางพื้นที่อาจจะหาลำบาก เพราะดาวเหนือไม่สว่างมากนัก และในประเทศไทยจะขึ้นสูงจากขอบฟ้าประมาณ 10°-15° หากท้องฟ้าไม่มืดหรือมีภูเขาสูงบดบังก็ไม่สามารถมองเห็นดาวเหนือได้

เมื่อเราได้ทิศเหนือแล้ว ก็จะรู้ทิศต่าง ๆ ตามมา ทำให้รู้แนวการโคจร การขึ้นและการตกของดวงดาว ช่วยทำให้การดูดาวง่ายขึ้น

การหาตำแหน่งดาวด้วยมือ

เมื่อเราทราบทิศรอบตัวเรา ทราบมุมทิศและมุมเงยของดาวที่เราต้องการดู เราสามารถใช้มือของเราวัดมุมหาตำแหน่งดวงดาวนั้น ๆ ได้เลย วิธีการวัดระยะเชิงมุมด้วยมือ เป็นไปตามภาพด้านล่าง

ยืดแขนตรงไปทางด้านที่ต้องการวัดระยะเชิงมุม ให้แขนตึง

การคำนวณตำแหน่งดาว ด้วยสูตร 15°

เพราะโลกเราหมุน ดังนั้นใน 1 ชม.ดาวจะเคลื่อนที่จากทิศตะวันออกไปทิศตะวันตก 15°  ด้วยหลักการนี้เราสามารถคำนวณตำแหน่งของดาวอย่างง่าย ด้วยการวัดด้วยมือของเรานี่เอง ดังตัวอย่าง ต่อไปนี้ 

ภาพตัวอย่างที่ 1
ที่มาของภาพ (LESA.2553)

จากภาพตัวอย่างที่ 1 ขณะที่เรามองดวงอาทิตย์ตอนเวลา 09:00 น. หากเราก็ใช้มือของเราวัดมุม 15° (1 ชม.) ไปยังทิศตะวันตก จะได้ 9 ช่วง (9 ชม.) เราก็จะรู้ว่าดวงอาทิตย์จะตกตอนประมาณ 18:00 น. (9+9)

ภาพตัวอย่างที่ 2

ที่มาของภาพ (LESA.2553)

จากภาพตัวอย่างที่ 2 กลุ่มดาวนายพรานอยู่เหนือศรีษะเราเวลา 21:00 น. หากเราก็ใช้มือของเราวัดมุม 15° (1 ชม.) ไปยังทิศตะวันตก จะได้ 6 ช่วง (6 ชม.) เราก็จะรู้ว่ากลุ่มดาวนายพรานจะตกตอนประมาณ 03:00 น. (21+6) ของวันรุ่งขึ้น 

สรุปท้ายเรื่อง

การหาตำแหน่งดาวด้วยการวัดระยะเชิงมุมด้วยมือนั้น เป็นพื้นฐานเริ่มแรกของการดูดาวในสมัยก่อน มุมทิศและมุมเงยของตำแหน่งดาวแต่ละดวงล้วนได้มาจาก "แผนที่ดาว" ทั้งสิ้น แต่เดี๋ยวนี้ พวกเราใช้แอปพลิเคชันดูดาวแทนแล้ว ทำให้แผนที่ดาวดูจะขาดความจำเป็นลงไป 

แต่อย่างไรก็ตาม วิธีการนี้ก็ยังมีความจำเป็นในการสอนอยู่ ในกรณีสอนให้นักเรียนหรือผู้ที่เริ่มดูดาวใหม่ ๆ ที่ยังใช้แอปพลิเคชันดูดาวไม่เป็น การใช้แผนที่ดาวและการวัดระยะเชิงมุมด้วยมือ จึงยังคงเป็นพื้นฐานที่จำเป็นสำหรับกลุ่มคนนี้อยู่ 

อย่าพึ่งทิ้งความรู้อันนี้ไปนะครับ

*********************************
โดย
พลตรี ดร.สุชาต จันทรวงศ์
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี
7 ธ.ค.2566

ที่มาข้อมูล

• นิพนธ์ ทรายเพชร. (2564). ทิศ. [Online]. Available : https://www.scimath.org/article-stem/item/12172-copy-2. [2566 ธันวาคม 7].
• myhora. (2566). วิธีการวัดมุมดาวด้วยมือ. [Online]. Available : https://www.myhora.com/astronomy/planetary-positions.aspx. [2566 ธันวาคม 7].
• Trevor. (2566). The 20 Best Astronomy Apps for Stargazing. [Online]. Available : https://astrobackyard.com/astronomy-apps-for-stargazing/. [2566 ธันวาคม 7].
• Christopher Witt . (2562). Introduction to Stargazing. [Online]. Available : https://www.bhphotovideo.com/explora/outdoors/buying-guide/introduction-to-stargazing. [2566 ธันวาคม 7].
• LESA. (2553). การคำนวณตำแหน่งดาวอย่างง่าย, ชุดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์โลกและดาราศาสตร์. [Online]. Available : https://www.pw.ac.th/emedia/media/science/lesa/1/celestial_sphere/sky_math/sky_math.html. [2566 ธันวาคม 7].

มีอะไรให้ชมบ้าง : ไกด์นำชมดาว 9 ธันวาคม 2566 @ สวนผึ้ง

ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี ได้จัดกิจกรรม "ชมทะเลดาวและทางช้างเผือก ครั้งที่ 2" ในวันที่ 9 ธ.ค.2566 ณ The Bee Camping อ.สวนผึ้ง จ.ราชบุรี ในคืนนั้นมีอะไรให้ชมกันบ้าง ลองอ่านดูกันนะครับ

กำหนดเวลาทางดาราศาสตร์ที่สำคัญ

• ดวงอาทิตย์ตก เวลา 17:51 น.
• แสงสนธยาช่วงเย็น เวลา 17:51-19:05 น.
• คืนนี้ ไม่มีแสงดวงจันทร์รบกวนในการดูดาว ดวงจันทร์จะไปขึ้นในรุ่งเช้าของวันที่ 10 ธ.ค.2566 (แรม 13 ค่ำ ความสว่าง 9%) เวลา 03:48 น.
• แสงสนธยาช่วงเช้า เวลา 05:05-06:18 น.
  
• ดวงอาทิตย์ขึ้น เวลา 06:18 น.

ดาวฤกษ์สว่าง 25 ดวงบนท้องฟ้า

กลุ่มดาวยอดนิยม

ด้านทิศตะวันออก

• ดาวพฤหัสบดี (Jupiter) สว่างโดดเด่นอยู่กลางฟ้า
• กลุ่มดาวนายพราน (Orion) จะเห็นดาวสามดวงเรียงกัน เรียกว่า เข็มขัดนายพราน (Orion's Belt) ในกลุ่มดาวนี้ จะมีดาวสว่างคือ ดาวไรเจล (Rigel) และดาวเบเทลจุส (Betelgeuse) และมี DSO ได้แก่ เนบิวลานายพราน (The Great Orion Nebula), เนบิวลาหัวม้า (Horsehead) และเนบิวลาเปลวเพลิง (Flame Nebula)
• กลุ่มดาววัว (Taurus) หรือกลุ่มดาวราศีพฤษภ จะเห็นดาวเรียงกันเป็นรูปตัววี มีดาวสว่างคือ ดาวอัลเดบารัน (ดาวตาวัว) ส่วน DSO ก็คือ กระจุกดาวลูกไก่ (Pleiades star cluster), กระจุกดาวสามเหลี่ยมหน้าวัว (Hyades star cluster)
• กลุ่มดาวสารถี (Auriga) ดาวสว่างคือ ดาวคาเพลลา (Capella)  
• กลุ่มดาวหมาใหญ่ (Canis Major) ดาวสว่างคือ ดาวซิริอุส (Sirius) หรือดาวโจร เป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดบนท้องฟ้า รองจากดวงอาทิตย์
• กลุ่มดาวหมาเล็ก (Canis Minor) ดาวสว่างคือ ดาวโพรซิออน (Procyon)
• กลุ่มดาวคนคู่ (Gemini) มีดาวสว่างฝาแฝดคือ ดาวพอลลักซ์ (Pollux) และดาวคาสเตอร์ (Castor)
• สามเหลี่ยมฤดูหนาว คือ เส้นสมมติระหว่าง ดาวซิริอุส ↔ ดาวเบเทลจุส  ↔ ดาวโพรซิออน
• หกเหลี่ยมฤดูหนาว คือ เส้นสมมติระหว่าง ดาวซิริอุส ↔ ดาวโพรซิออน ↔ ดาวพอลลักซ์ ↔ ดาวคาเพลลา ↔ ดาวอัลเดบารัน ↔ ดาวไรเจล

ด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือ

• กลุ่มดาวแอนโดรเมดา (Andromeda) ดาวสว่างคือ ดาวไมรา (Mirach) มี DSO คือ กาแล็กซีแอนโดรเมดา และตรงปลายเท้าเจ้าหญิงคือ กาแล็คซี NGC 891 
• กลุ่มดาวเพอร์ซิอัส (Perseus) ดาวสว่างคือ ดาวอัลฟาเพอร์เซย์ (Mirfak) ดาวที่น่าสังเกตคือ ดาวปีศาจ (Algol) ดาวปีศาจนี้ เปรียบเป็นดวงตาของเมดูซ่า
• กลุ่มดาวสามเหลี่ยม (Triangulum) มี DSO คือ กาแล็กซีสามเหลี่ยม (Triangulum galaxy)
• กลุ่มดาวแกะ (Aries) หรือ กลุ่มดาวราศีเมษ

ด้านทิศเหนือ

• กลุ่มดาวแคสซิโอเปีย (Cassiopeia) หรือกลุ่มดาวค้างคาว คล้ายอักษรภาษาอังกฤษ ตัว M หรือ W จะมี DSO ได้แก่ เนบิวลาหัวใจ (Heart Nebula) บริเวณปลายปีกค้างคาว
• ดาวเหนือ (Polaris) เป็นดาวที่ไม่ขึ้นไม่ตก นิ่งอยู่กับที่ ที่ อ.สวนผึ้ง จ.ราชบุรี ตำแหน่งดาวเหนือจะสูงเหนือขอบฟ้าประมาณ 13°
• กลุ่มดาวหมีใหญ่ (Ursa Major) หรือดาวจระเข้ หรือดาวกระบวย จะหมุนรอบดาวเหนือ จะขึ้นเต็มตัวเวลา 02:20 น.ของวันรุ่งขึ้น
• กลุ่มดาวหมีเล็ก (Ursa Minor) หมุนรอบดาวเหนือ ปลายหางหมีคือดาวเหนือ  จะขึ้นเต็มตัวเวลา 02:30 น. ของวันรุ่งขึ้น

ด้านระหว่างทิศเหนือถึงทิศตะวันตก

• กลุ่มดาวนกอินทรี (Aquila) ดาวสว่างคือ ดาวอัลแทร์ (Altair) หรือดาวตากนกอินทรี จะมี DSO เนบิวลาดัมบ์เบลล์ (Dumbbell Nebula) อยู่ระหว่างหัวนกอินทรี กับหัวหงส์
• กลุ่มดาวพิณ (Lyra) ดาวสว่างคือ ดาวเวกา (Vega) และจะมี DSO คือ เนบิวลาวงแหวน (Ring Nebula) ในกลุ่มดาวนี้ 
• กลุ่มดาวหงส์ (Cygnus) ดาวสว่างคือ ดาวเดเนบ (Deneb) หรือ ดาวหางหงส์  ตัวหงส์ คือ แนวทางช้างเผือก จะพาดผ่านตรงกลางระหว่างดาวเวกา และดาวอัลแทร์
• สามเหลี่ยมฤดูร้อน คือ เส้นสมมติระหว่าง ดาวเวกา ↔ ดาวเดเนบ ↔ ดาวอัลแทร์ 

ด้านทิศใต้

• กลุ่มดาวแม่น้ำ (Eridanus) จะมีดาวสว่างคือ ดาวอะเคอร์น่า (Achernar) อยู่ในตำแหน่งปากแม่น้ำ แม่น้ำจะคดเคี้ยวไปยังต้นแม่น้ำ ซึ่งอยู่บริเวณดาวไรเจลในกลุ่มดาวนายพราน
• กลุ่มดาวท้ายเรือ (Puppis) จะมีดาวสว่างคือ ดาวคาโนปัส (Canopus)
• ดาวเสาร์ (Saturn) จะอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้

ขอให้ท่านผู้ที่จะเข้าร่วมกิจกรรมในวันที่ 9 ธ.ค.2566 อ่านให้ผ่านตาไว้ก่อน เพื่อเป็นพื้นฐานในการดูดาว อาจจะงงกับทิศทาง กลุ่มดาว ชื่อดาว หรือ DSO  ต่าง ๆ ก็ไม่เป็นไรครับ เดี๋ยววันจริงจะเข้าใจง่ายขึ้น และหากท่านใดติดตั้งแอปพลิเคชันดูดาวแล้ว ก็ลองจำลองภาพท้องฟ้าคืนวันนั้น ดูได้เลย  

อ่านเพิ่มเติม

• ดาวปีศาจแห่งฤดูหนาว
• ความรู้พื้นฐานสำหรับผู้เริ่มต้นดู DSO
• ดูดาวง่าย ๆ สำหรับผู้เริ่มต้น ด้วยกลุ่มดาวที่เป็น LANDMARK

******************************

พลตรี ดร.สุชาต จันทรวงศ์
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี
30 พ.ย.2566

ลองฟัง Bard แนะนำ "ทำอย่างไร ? ให้ครอบครัวและเพื่อน ๆ ชอบดูดาวเหมือนเรา"

หลังจากที่ผมเกษียณราชการมาได้ 2 ปีแล้ว จึงมีเวลาเพียงพอที่จะดูดาวในยามค่ำคืน มันรู้สึกดีจริง ๆ ครับ ก็เลยตั้งชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรีขึ้น มุ่งหวังเพื่อเชิญชวนผู้ที่สนใจใน จ.ราชบุรี และผู้ที่สนใจทั่วไป มาดูดาวด้วยกัน

หลังจากตั้งชมรมฯ ผมพยายามชักชวนผู้คนที่อยู่รอบ ๆ ตัวผม มาดูดาวกัน แต่พบว่า มีคนสนใจดูดาวจริง ๆ เพียง 1 คนจาก 20 คน ผมจึงสงสัยว่า ทำไมคนส่วนใหญ่ไม่ชอบดูดาว? แต่ ทำไมบางคนจึงชอบ เพื่อไม่ให้ตกเทรนด์ ผมเลยลองใช้บริการ Google Bard (เวอร์ชันทดลอง) ซึ่งเป็น AI ของ Google ที่สามารถสื่อสารและสร้างข้อความที่เหมือนมนุษย์เพื่อตอบสนองต่อข้อความและคำถามที่หลากหลายได้ ลองอ่านที่ Google Bard ตอบดูนะครับ

ถาม Bard : เหตุผลที่คนไม่ชอบดูดาว

Bard ตอบ : อาจเกิดจากเหตุผลหลายประการ ดังนี้

1. ความกลัว บางคนอาจรู้สึกกลัวความมืด หรือ ความยิ่งใหญ่ของจักรวาล ทำให้รู้สึกไม่สบายใจเมื่อมองดูดาว บางคนอาจกลัวสัตว์ร้ายหรือสิ่งลี้ลับที่อยู่นอกโลก บางคนอาจกลัวว่าดวงดาวจะตกลงมาทับ
2. ความไม่สนใจ บางคนอาจไม่สนใจเรื่องจักรวาลหรือวิทยาศาสตร์ ทำให้รู้สึกเฉย ๆ กับการดูดาว บางคนอาจรู้สึกว่าการดูดาวเป็นเรื่องน่าเบื่อ หรือไร้สาระ
3. สภาพแวดล้อม บางคนอาจอาศัยอยู่ในพื้นที่ที่มีมลภาวะทางแสง ทำให้ไม่สามารถมองเห็นดวงดาวได้ชัดเจน หรือบางคนอาจไม่มีเวลาหรือโอกาสที่จะออกไปดูดาวในที่ที่มีทัศนวิสัยดี

นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยอื่นๆ ที่อาจส่งผลต่อความชอบในการดูดาว เช่น เพศ อายุ การศึกษา วัฒนธรรม เป็นต้น ตัวอย่างเช่น ผู้หญิงมักมีความกลัวและความวิตกกังวลมากกว่าผู้ชาย ทำให้มีโอกาสที่จะไม่ชอบดูดาวมากกว่า นอกจากนี้ คนที่มีการศึกษาสูงมักมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับจักรวาลมากกว่า ทำให้มีโอกาสที่จะชอบดูดาวมากกว่า

อย่างไรก็ตาม ยังมีคนจำนวนมากที่ชื่นชอบการดูดาว เพราะการดูดาวเป็นกิจกรรมที่ช่วยให้ผ่อนคลายและเพลิดเพลิน นอกจากนี้ยังช่วยให้ได้เรียนรู้เกี่ยวกับจักรวาลและธรรมชาติอันมหัศจรรย์ของโลกใบนี้

ถาม Bard : เหตุผลที่คนชอบดูดาว

Bard ตอบ

1. ความงดงาม ท้องฟ้ายามค่ำคืนเต็มไปด้วยดวงดาวนับล้านดวง แสงระยิบระยับของดวงดาวเป็นภาพที่งดงามและน่าประทับใจ บางคนอาจรู้สึกผ่อนคลายและเพลิดเพลินกับการได้มองดูความสวยงามของท้องฟ้า
2. ความมหัศจรรย์ จักรวาลเป็นสถานที่อันมหัศจรรย์และลึกลับ ดวงดาว กาแล็กซี และวัตถุอื่นๆ ในอวกาศล้วนมีที่มาและเรื่องราวที่น่าสนใจ บางคนอาจรู้สึกตื่นเต้นและอยากรู้อยากเห็นเกี่ยวกับความมหัศจรรย์ของจักรวาล
3. ความท้าทาย การดูดาวเป็นกิจกรรมที่ต้องใช้ความรู้และทักษะ ต้องใช้ความอดทนและความพยายามในการค้นหาวัตถุต่างๆ ในอวกาศ บางคนอาจรู้สึกท้าทายและสนุกกับการได้เรียนรู้และค้นหาสิ่งใหม่ๆ เกี่ยวกับจักรวาล
4. การพักผ่อน การดูดาวเป็นกิจกรรมที่ช่วยให้ผ่อนคลายและลดความเครียด บางคนอาจรู้สึกสงบและสบายใจเมื่อได้มองดูท้องฟ้ายามค่ำคืน

นอกจากเหตุผลเหล่านี้แล้ว คนที่ชอบดูดาวอาจมีเหตุผลอื่น ๆ ที่แตกต่างกันไป บางคนอาจชอบดูดาวเพราะได้รับแรงบันดาลใจจากภาพยนตร์หรือหนังสือ บางคนอาจชอบดูดาวเพราะต้องการหาความสงบและผ่อนคลาย บางคนอาจชอบดูดาวเพราะต้องการเรียนรู้เกี่ยวกับจักรวาล ไม่ว่าเหตุผลใดก็ตาม การดูดาวเป็นกิจกรรมที่มีประโยชน์และน่าเพลิดเพลิน

*********************************

คำตอบทีี่ Google Bard ตอบนั้น ผม Copy และนำมาวางเลย ไม่ได้เรียบเรียงหรือแต่งเติมข้อความใด ๆ อ่านแล้ว Bard เขาตอบได้ดีนะครับ

ทำอย่างไร ให้คนชอบดูดาว

ยังไม่จบครับ ผมลองถาม Bard ต่อว่าแล้ว ทำอย่างไร? ให้คนชอบดูดาว

Bard ตอบว่า การทำให้ใครสักคนชอบดูดาวนั้นสามารถทำได้หลายวิธี ขึ้นอยู่กับสาเหตุที่เขาไม่ชอบดูดาว ดังนี้

• หากเกิดจากความชอบส่วนตัว เราสามารถลองหากิจกรรมอื่นๆ ที่คล้ายคลึงกัน เช่น พาไปเดินเล่นชมธรรมชาติ พาไปดูพิพิธภัณฑ์หรือนิทรรศการเกี่ยวกับดาราศาสตร์ หรือพาไปดูภาพยนตร์หรือซีรีส์ที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับดาราศาสตร์ เป็นต้น เมื่อเขาเริ่มมีความสนใจในสิ่งเหล่านี้มากขึ้น ก็อาจเริ่มสนใจการดูดาวไปด้วย
• หากเกิดจากสภาพแวดล้อม หากเขาอาศัยอยู่ในเมืองหรือพื้นที่ที่มีแสงไฟส่องสว่างมาก เราสามารถพาเขาไปดูดาวในที่ที่ท้องฟ้ามืดสนิท เช่น อุทยานแห่งชาติ ทะเล หรือสถานที่ห่างไกลจากเมือง ให้เขาได้สัมผัสกับความงามของท้องฟ้ายามค่ำคืนอย่างเต็มที่
• หากเกิดจากทัศนคติ เราสามารถลองเปลี่ยนทัศนคติของเขาให้ดูดาวเป็นเรื่องน่าสนใจและน่าตื่นเต้น เช่น เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับดาราศาสตร์หรือปรากฏการณ์ต่างๆ บนท้องฟ้าให้เขาฟัง หรือพาเขาไปดูดาวกับกลุ่มคนที่ชื่นชอบการดูดาวด้วยกัน เป็นต้น

นอกจากนี้ เรายังสามารถทำสิ่งต่างๆ ต่อไปนี้เพื่อช่วยให้ใครสักคนชอบดูดาวมากขึ้น

• เตรียมตัวให้พร้อม ก่อนไปดูดาว แนะนำให้ศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับดาราศาสตร์หรือปรากฏการณ์ต่างๆ บนท้องฟ้าคร่าวๆ เพื่อให้สามารถเข้าใจและมองเห็นสิ่งต่างๆ บนท้องฟ้าได้มากขึ้น
• เลือกช่วงเวลาที่เหมาะสม ช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการดูดาวคือช่วงเวลาที่ท้องฟ้ามืดสนิท ไม่มีแสงรบกวน เช่น ช่วงกลางคืนหรือช่วงฤดูหนาว
• เลือกสถานที่ที่เหมาะสม สถานที่ที่ดีที่สุดในการดูดาวคือสถานที่ที่ห่างไกลจากแสงไฟรบกวน เช่น อุทยานแห่งชาติ ทะเล หรือสถานที่ห่างไกลจากเมือง
• พกอุปกรณ์ที่จำเป็น อุปกรณ์ที่จำเป็นในการดูดาว ได้แก่ กล้องส่องทางไกลหรือกล้องโทรทรรศน์ แผนที่ดาราศาสตร์ หรือแอปพลิเคชันดูดาว
• พกอาหารและเครื่องดื่ม อย่าลืมพกอาหารและเครื่องดื่มไปรับประทานระหว่างดูดาว เพื่อป้องกันความหิวและกระหาย

หากเราทำสิ่งเหล่านี้อย่างจริงจัง ก็อาจทำให้ใครสักคนชอบดูดาวมากขึ้นได้

AI นี้ เก่งจริง ๆ นะครับ ผมจะลองตามที่ Bard เขาแนะนำดู เผื่อได้เพื่อนมาดูดาวด้วยกัน

 

ส่วนใครที่ชอบดูดาว แต่ครอบครัวและเพื่อน ๆ ไม่ค่อยชอบ ก็ลองทำตามคำแนะนำของ Bard AI ดู เผื่อการดูดาวครั้งหน้า พวกเขาจะได้ไปด้วยกันกับเรา

**************************

เขียนโดย

พลตรี ดร.สุชาต จันทรวงศ์

ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี

13 พ.ย.2566

สงกรานต์หยุดยาว ชวนดูดาวที่บ้านเกิด

หลังจากที่หลายคนต้องเหน็ดเหนื่อยกับการทำมาหากินมาตลอดทั้งปี ในช่วงสงกรานต์ก็จะได้พักผ่อนหยุดยาว หลายคนเดินทางกลับไปเยี่ยมพ่อแม่ และครอบครัวที่บ้านเกิด หลายคนก็หนีอากาศที่ร้อนอบอ้าวไปสัมผัสกับธรรมชาติ ตามขุนเขาลำเนาไพรต่าง ๆ เพื่อชาร์ตแบตเตอรี่ให้ตัวเอง  

เพราะว่าท้องฟ้าตามต่างจังหวัด ชานเมือง และชนบท จะค่อนข้างมืดปราศจากจากแสงไฟจากเมืองรบกวน ทำให้มองเห็นดาวได้ง่าย ดูแล้วน่าอภิรมย์ใจยิ่งนัก หากใครอยากจะเริ่มต้นหัดดูดาว ลองอ่านคำแนะนำนี้ดูนะครับ ง่าย ๆ ไม่ซับซ้อน 

ท้องฟ้าวันที่ 13-15 เม.ย.2566 มีอะไรให้ดูบ้าง

ช่วงหัวค่ำถึงเที่ยงคืน ทั้ง 3 คืน ดูดาวได้สบายมากเลยครับ เหมาะสำหรับผู้เริ่มต้น (Beginner)  ท้องฟ้าปราศจากแสงจันทร์รบกวน เพราะดวงจันทร์จะขึ้นหลังเที่ยงคืนไปแล้ว 

• ทั้ง 3 วัน ดวงอาทิตย์จะตกลับขอบฟ้าเวลา  18:31 น. 
• ช่วงแสงสนธยา อยู่ระหว่าง 18:31-19:44 น. (ช่วงนี้จะเริ่มมองเห็นดาวศุกร์ ที่เขาเรียกว่า ดาวประจำเมือง)
• หลังจากสิ้นแสงสนธยา 19 : 44 น. ก็เริ่มดูดาวได้เต็มที่เลยครับ หันหน้าไปทิศเดียวกับที่ดวงอาทิตย์ตก (ตะวันตก) พอเริ่มมืดก็จะปรากฏดาวตามภาพด้านล่างนี้เลยครับ

จากภาพด้านบน ดาวที่เราได้เห็นแน่ ๆ  คือ ดาวศุกร์  กลุ่มดาวลูกไก่ (ข้างดาวศุกร์) ดาวอังคาร ดาวตาวัว เข็มขัดนายพราน (ดาวไถ) ดาวโจร (ซิริอัส) และสามเหลี่ยมดูหนาว ฯลฯ กลุ่มดาวเหล่านี้ จะค่อย ๆ ตกลับขอบฟ้าทางทิศตะวันตกตามดวงอาทิตย์ไป เพื่อให้เกิดความเข้าใจมากยิ่งขึ้น โปรดอ่านบทความด้านล่างนี้ เพิ่มเติม ครับ 

• ดูดาวง่าย ๆ สำหรับผู้เริ่มต้น ด้วยกลุ่มดาวที่เป็น LANDMARK

กลุ่มดาวที่แนะนำให้ดูในหัวค่ำ 13-15 เม.ย.2566
จะเห็นภาพเช่นนี้

ทางช้างเผือกก็มีให้ดูครับ

สำหรับท่านใดที่นอนดึก หรือสังสรรค์กันติดลม ถ้าอยากดูทางช้างเผือกให้เห็นเป็นบุญตาสักครั้ง ได้เลยครับ ทางช้างเผือก (Milky way) จะขึ้นให้เห็นในแต่ละวัน ดังนี้

• วันที่ 14 เม.ย.2566 เวลาประมาณ 00:30 น.เป็นต้นไป จนกระทั่งถึงเวลา 01:27 น.ดวงจันทร์จะเริ่มขึ้น แสงดวงจันทร์อาจทำให้มองเห็นทางช้างเผือกได้ยาก
• วันที่ 15 เม.ย.2566 เวลาประมาณ 01:00 น.เป็นต้นไป จนกระทั่งถึงเวลา 02:20 น.ดวงจันทร์จะเริ่มขึ้น แสงดวงจันทร์อาจทำให้มองเห็นทางช้างเผือกได้ยาก

การค้นหาทางช้างเผือก เมื่อถึงเวลาให้หันหน้าไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ (SE) หากลุ่มดาวแมงป่อง (Scorpius) ให้พบ เพราะถ้ามองเห็นเขา ก็จะเห็น "ทางช้างเผือก" แน่นอน เพราะช้างจะถูกหางแมงป่องเกี่ยวอยู่นั่นเอง (ดูภาพด้านล่าง)

พยายามสังเกตดาวยักษ์ใหญ่สีแดง ที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวแมงป่อง คือ ดาวแอนทาเรส หรือ ดาวปาริชาติ  ซึ่งเขาเรียกว่า หัวใจแมงป่อง 

จากภาพด้านบนจะเห็นว่า ทางช้างเผือกที่เป็นคล้าย ๆ เมฆสีดำ ๆ พาดผ่านท้องฟ้า จะถูกหางของแมงป่องเกี่ยวไว้  ในการสังเกต ถ้าท้องฟ้าไม่มืดก็จะเห็นคล้าย ๆ กลุ่มเมฆสีขาวจาง ๆ แต่ถ้าท้องฟ้ามืดก็จะเห็นได้ชัดเจน

ภาพนี้เห็นกลุ่มดาวแมงป่องชัดเจน
แต่ท้องฟ้ามีแสงรบกวนมาก หากสังเกตไม่ดี ก็จะไม่เห็นทางช้างเผือก

ลองดูนะครับ หากว่างเว้นจากกิจกรรมรดน้ำดำหัว สรงน้ำพระ หรืองานเลี้ยงสังสรรค์แล้ว ช่วงหัวค่ำ ลองชวนกันปลีกเวลามาดูดาวกันสักชั่วโมง แล้วให้ธรรมชาติเป็นตัวช่วยบำบัดจิตใจของเราให้ผ่อนคลาย  การดูดาวจะทำให้เรารู้สึกว่า 

• เรื่องราวที่เรารู้นั้นน้อยเหลือเกิน ยังมีเรื่องราวที่เรายังไม่รู้อีกมากมายเหลือคณานับ  
• เรื่องราวของเราที่รู้สึกหนักอกหนักใจหรือเป็นทุกข์ มันช่างเป็นเรื่องขี้ประติวเสียเหลือเกิน เมื่อเทียบกับความยิ่งใหญ่ของเอกภพ

**********************************

พลตรี ดร.สุชาต จันทรวงศ์
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี
10 เม.ย.2566

บันทึกไว้ในปูม "มหกรรมท่องเที่ยวดูดาวครั้งแรกไทยของประเทศไทย"

เมื่อวันเสาร์ที่ 18 มีนาคม 2566 มีการจัด "Dark Sky Star Party" มหกรรมท่องเที่ยวดูดาวครั้งแรกของประเทศไทย ที่อุทยานแห่งชาติผาแต้ม จ.อุบลราชธานี นับเป็นก้าวสำคัญของวงการดาราศาสตร์ไทยที่น่าชื่นชมยินดียิ่งนัก และอยู่ในสมัยเรา ถึงแม้ผมจะไม่ได้มีโอกาสไปเข้าร่วมวาระแห่งประวัติศาสตร์นี้ ก็ขอแอบเก็บข้อมูลบันทึกไว้ในปูม เผื่อจะได้มีโอกาสนำรูปแบบมาจัดสเกลเล็ก ๆ  ที่ จ.ราชบุรีบ้านของผมบ้าง

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) (NARIT) ร่วมกับ อุทยานแห่งชาติผาแต้ม และการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) จัด มหกรรมท่องเที่ยวดูดาว ครั้งยิ่งใหญ่ของประเทศไทย “Dark Sky Star Party” ประเดิมครั้งแรกในประวัติศาสตร์ ณ อุทยานแห่งชาติผาแต้ม (อุทยานท้องฟ้ามืดในประเทศไทย)  จ.อุบลราชธานี  เป็นโอกาสให้ทุกคนได้สัมผัสความมหัศจรรย์ของท้องฟ้ายามค่ำคืน ในเขตอุทยานท้องฟ้ามืดที่มีทัศนวิสัยท้องฟ้าดีที่สุดแห่งหนึ่งของไทย โดยจัดในค่ำคืนวันเสาร์ที่ 18 มี.ค.2566 เวลา 17:00-23:00 น.

เนื้อหา

• ผังการจัดงาน
• มีกิจกรรมอะไรบ้าง
• Glow in the dark wisdom forest 
• คาราวานกล้องโทรทรรศน์
• การสังเกตการณ์วัตถุท้องฟ้าผ่านกล้องสองตา
• ถ่ายภาพกับกลุ่มดาวและวาดภาพด้วยแสง
• Night Nature Walk
• กิจกรรมพิเศษ
• กิจกรรมประกอบอื่น ๆ 
• สรุปท้ายเรื่อง

ผังการจัดงาน

ภาพรวมการจัดงาน ก็จะประกอบไปด้วยลานกางเต็นท์ จำนวน 3 แห่ง ที่จอดรถ จุดที่เป็น Landmark ได้แก่ เสาเฉลียง ผาหมอน และผาแต้ม  ลานจัดกิจกรรมหลักอยู่บริเวณผาแต้ม

มีกิจกรรมอะไรบ้าง

ในงานมหกรรมท่องเที่ยวดูดาวในครั้งนี้ จัดให้มีกิจกรรมต่าง ๆ ได้แก่

• Zone 1 : Glow in the dark wisdom forest 
• Zone 2 : คาราวานกล้องโทรทรรศน์
• Zone 3 : การสังเกตการณ์วัตถุท้องฟ้าผ่านกล้องสองตา
• Zone 4 : ถ่ายภาพกับกลุ่มดาวและวาดภาพด้วยแสง
• Zone 5 : Night Nature Walk
• กิจกรรมพิเศษ 
• เทคนิคการดูดาวด้วยตาเปล่า
• Workshop เทคนิคการถ่ายภาพดาราศาสตร์เบื้องต้น

Glow in the dark wisdom forest 

เป็นกิจกรรมเรียนรู้เรื่องราวป่าไม้อันเป็นพื้นฐานของชีวิตและภูมิปัญญา ชมนิทรรศการภูมิปัญญาจากผืนป่าในบรรยากาศป่าเรืองแสง เข้าร่วมพิธีชงชา (Herbal tea ceremony) เพื่อเชื่อมต่อพลังธรรมชาติ และภูมิปัญาบรรพบุรุษเข้าสู่ตัวคุณ

คาราวานกล้องโทรทรรศน์

สัมผัสประสบการณ์ดูดาวผ่านกล้องโทรทรรศน์นานาชนิด จากสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ โรงเรียนเครือข่าย และนักดาราศาสตร์สมัครเล่น

กล้องโทรทรรศน์กว่า 30 ตัวกำลังชี้ไปที่ดาวศุกร์

การสังเกตการณ์วัตถุท้องฟ้าผ่านกล้องสองตา

สนุกกับการดูดาวและวัตถุท้องฟ้านานาขนิดด้วยตัวเอง ผ่านแอพพลิเคชั่นดูดาว และอุปกรณ์พื้นฐานทางดาราศาสตร์ 

ถ่ายภาพกับกลุ่มดาวและวาดภาพด้วยแสง

สรรค์สร้างภาพเขียนแสงไฟยามค่ำคืน พร้อมดาวน์โหลดภาพกลับบ้านได้เลย

Night Nature Walk

สำรวจภาพเขียนสีและความงามของธรรมชาติยามค่ำคืน โดยแบ่งเป็น 2 รอบ คือ 19:00 น. และ 21:00 น.

กิจกรรมพิเศษ
เทคนิคการดูดาวด้วยตาเปล่า และ  Workshop เทคนิคการถ่ายภาพดาราศาสตร์เบื้องต้น

กิจกรรมประกอบอื่น ๆ 

• บรรยากาศ red market ในงาน : ตลาด food truck วินเทจ สุดแสนอบอุ่น ภายใต้เขตอนุรักษ์ท้องฟ้ามืด ทุกร้านพร้อมใจกันตกแต่งด้วยหลอดไฟสีแดง ซึ่งเป็นสีที่รบกวนสายตา และระบบนิเวศน้อยที่สุด เป็นตลาดที่ชิค ชิล และอาหารอร่อยมาก

สรุปท้ายเรื่อง

การจัดมหกรรมท่องเที่ยวดูดาวครั้งยิ่งใหญ่  “Dark Sky Star Party” ซึ่งถือเป็นครั้งแรกของประเทศไทย จากการแสดงความคิดเห็นในโซเซียลมีเดียต่าง ๆ ล้วนชื่นชมว่า จัดได้ดีมาก ทำให้เรื่องดาราศาสตร์เป็นเรื่องที่น่าสนใจ  หลายท่านก็โพสต์เสียดายว่าไม่ได้ไปร่วมเพราะอยู่ไกล อยากให้มีจัดกิจกรรมอย่างนี้ ในภาคอื่น ๆ บ้าง 

สำหรับเรื่องที่ต้องปรับปรุงแก้ไขก็คือ พื้นที่กางเต็นท์ มีห้องอาบน้ำและห้องสุขา ให้บริการน้อยไปหน่อย ไม่เพียงพอที่จะรับนักท่องเที่ยวสายแคมป์คราวเดียวกันจำนวนมากได้ 

งานนี้ ถือว่าเป็นความสำเร็จของสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) (NARIT) ที่สามารถผลักดันให้คนไทยหันมาสนใจดาราศาสตร์และทำให้ผู้คนได้รู้จักและรับรู้ ความสำคัญของเขตอนุรักษ์ท้องฟ้ามืด ที่จะช่วยลดมลพิษทางแสง ได้สำเร็จ และเช่นเดียวกัน ย่อมเป็นความสำเร็จของหน่วยงานสนับสนุนสำคัญด้วย ก็คือ อุทยานแห่งชาติผาแต้ม และการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) 

นับเป็นก้าวแรกที่สำคัญของวงการดาราศาสตร์ของประเทศไทยสืบต่อไป

********************

รวบรวมและเรียบเรียงโดย

ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี

20 มี.ค.2566

ที่มาข้อมูล

• อุทยานแห่งชาติผาแต้ม Phataem National Park. (19 มี.ค.2566). เฟสบุ๊คบุคคลสาธารณะ. [Online]. Available : https://www.facebook.com/pt074. [2566 มีนาคม 20].
• Wirati Keeratikanchai. (19 มี.ค.2566). เฟสบุ๊คส่วนตัว. [Online]. Available : https://www.facebook.com/wirati. [2566 มีนาคม 20].
• NARIT สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ. (19 มี.ค.2566). เพจเฟสบุ๊ค. [Online]. Available : https://www.facebook.com/NARITpage. [2566 มีนาคม 20].
• NARIT สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ. (24 ก.พ.2566). เพจเฟสบุ๊ค. [Online]. Available : https://www.facebook.com/NARITpage. [2566 มีนาคม 20].