ภาพชุดแรกของ Euclid : จากขอบจักรวาลอันไกลโพ้น

วันนี้ (7 พ.ย.2566) องค์กรอวกาศของยุโรป (European Space Agency : ESA) เผยแพร่ภาพชุดแรกของภารกิจ Euclid space เป็นภาพสีเต็มรูปแบบจากจักรวาลอันไกลโพ้น ซึ่งยังไม่เคยมีกล้องโทรทรรศน์ชนิดใดจะสามารถสร้างภาพได้ชัดเจนและมีรายละเอียดขนาดนี้มาก่อน และในภาพยังสามารถมองลึกลงไปยังห้วงจักรวาลได้ไกลมาก ภาพทั้ง 5 ภาพนี้ แสดงให้เห็นถึงศักยภาพของ Euclid  ว่าเขาจะเป็นกล้องโทรทรรศน์ สำหรับสร้างแผนที่จักรวาล 3 มิติ ที่ดีที่สุดเท่าที่มนุษย์เคยมีมา เพื่อพยายามเปิดเผยความลับที่ซ่อนอยู่ในจักรวาล

ดำดิ่งสู่จักรวาลผ่านดวงตาของ Euclid

กระจุกกาแล็กซีเพอร์ซีอูส

The Perseus Cluster of galaxies

ภาพถ่ายนี้เป็นการปฏิวัติทางดาราศาสตร์ ในภาพแสดงกาแล็กซี 1,000 แห่งที่อยู่ในกระจุกกาแล็กซีเพอร์ซีอุส และลึกเข้าไปในภาพ ยังมีกาแล็กซีอื่น ๆ อีกกว่า 100,000 แห่งที่อยู่ด้านหลัง กาแล็กซีจาง ๆ เหล่านี้หลายแห่งไม่เคยถูกพบเห็นมาก่อน บางส่วนอยู่ห่างไกลมาก แสงของพวกเขาต้องใช้เวลาเดินทางถึงหมื่นล้านปี กว่าจะมาถึงเรา 

นี่เป็นครั้งแรกที่ได้ภาพขนาดใหญ่ของกระจุกกาแล็กซีเพอร์ซีอุส Euclid ช่วยให้เราสามารถจับภาพกาแล็กซีจำนวนมากได้โดยมีรายละเอียดสูง กระจุกกาแล็กซีเพอร์ซีอุสเป็นหนึ่งในโครงสร้างที่ใหญ่ที่สุดในจักรวาลที่เรารู้จัก อยู่ห่างจากโลกเพียง 240 ล้านปีแสง

กาแล็กซีกังหัน IC 342

Spiral galaxy IC 342

IC 342 หรือ Caldwell 5 เป็นกาแล็กซีที่่ซ่อนอยู่ ห่างจากโลกประมาณ 11 ล้านปีแสง ใกล้กับกาแล็กซีทางช้างเผือกของเรา มีขนาดใหญ่เท่ากับดวงจันทร์เต็มดวงบนท้องฟ้า เป็นกาแล็กซีชนิดกังหันเหมือนกับทางช้างเผือกของเรา ทำให้เราสามารถใช้ IC 342 เป็นตัวอย่างในการศึกษาทางช้างเผือกของเราได้ (เหตุที่เราศึกษาทางช้างเผือกของเราได้ยาก เพราะเราอยู่ภายใน ไม่สามารถมองไม่เห็นกาแล็กซีของเราเองในภาพรวมได้) 

Irregular galaxy NGC 6822

ในการสร้างแผนที่จักรวาล 3 มิติ Euclid จะสำรวจแสงจากกาแล็กซีออกไปไกลถึง 1 หมื่นล้านปีแสง กาแล็กซียุคแรก ๆ ส่วนใหญ่ในเอกภพ จะมีลักษณะไม่เหมือนกับกังหัน ไม่มีก้นหอยที่เป็นระเบียบเรียบร้อย มีลักษณะไม่ปกติและมีขนาดเล็ก แต่พวกมันเป็นส่วนประกอบสำคัญของกาแล็กซีขนาดใหญ่ อย่างทางช้างเผือกของเรา และเรายังสามารถพบกาแล็กซีประเภทนี้ได้ บางแห่งค่อนข้างอยู่ใกล้กับเรา  กาแล็กซีแคระแห่งแรกที่ผิดปกติ ที่ Euclid สังเกตเห็นคือภาพนี้ เรียกว่า NGC 6822 อยู่ห่างจากโลกเพียง 1.6 ล้านปีแสง

Globular cluster NGC 6397

ภาพถ่ายระยิบระยับนี้ แสดงมุมมองของ Euclid บนกระจุกดาวทรงกลมที่เรียกว่า NGC 6397 ซึ่งเป็น กระจุกดาวทรงกลมที่อยู่ใกล้โลกมากที่สุดเป็นอันดับสอง อยู่ห่างจากโลกประมาณ 7,800 ปีแสง กระจุกดาวทรงกลมเป็นกลุ่มดาวฤกษ์นับแสนดวงที่รวมตัวกันด้วยแรงโน้มถ่วง ในปัจจุบัน ไม่มีกล้องโทรทรรศน์อื่นใดนอกจาก Euclid เท่านั้นที่สามารถสังเกตกระจุกดาวทรงกลมทั้งหมดได้ในการสังเกตการณ์เพียงครั้งเดียว และในขณะเดียวกันก็สามารถแยกแยะดาวฤกษ์จำนวนมากในกระจุกดาวนั้นได้ด้วย ดาวจาง ๆ เหล่านี้ บอกให้เราทราบเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของทางช้างเผือกและที่ตั้งของสสารมืด

เนบิวลาหัวม้า

The Horsehead Nebula

Euclid แสดงให้เราเห็นมุมมองแบบพาโนรามาและมองเห็นรายละเอียดอันตระการตาของเนบิวลาหัวม้า หรือที่รู้จักในชื่อ Barnard 33 สถานที่ที่เป็นแหล่งอนุบาลดาวฤกษ์เกิดใหม่ และเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มดาวนายพราน (Orion)

เกี่ยวกับ Euclid

Euclid เป็นภารกิจสำรวจจักรวาลวิทยาขององค์กรอวกาศยุโรป (European Space Agency : ESA) ออกแบบมาเพื่อสำรวจองค์ประกอบและวิวัฒนาการของจักรวาลอันมืดมิด เพื่อสร้างแผนที่สามมิติของจักรวาล (โดยมีเวลาเป็นมิติที่สาม) โดยจะสังเกตกาแล็กซีหลายพันล้านแห่งในระยะ 10 พันล้านปีแสง เพื่อตอบคำถามที่สำคัญ ได้แก่ โครงสร้างและประวัติของเครือข่ายจักรวาลคืออะไร? ลักษณะของสสารมืดคืออะไร? การขยายตัวของจักรวาลมีการเปลี่ยนแปลงอย่างไรเมื่อเวลาผ่านไป? ลักษณะของพลังงานมืดคืออะไร? และความเข้าใจเรื่องแรงโน้มถ่วงของเราถูกต้องหรือไม่?

ยานอวกาศ Euclid มีความสูงประมาณ 4.7 ม. และมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 3.7 ม. ประกอบด้วยองค์ประกอบหลักสองส่วน: โมดูลบริการและโมดูลน้ำหนักบรรทุก

โมดูลน้ำหนักบรรทุก ประกอบด้วยกล้องโทรทรรศน์เส้นผ่านศูนย์กลาง 1.2 ม. และเครื่องมือทางวิทยาศาสตร์ 2 ชิ้น ได้แก่ กล้องความยาวคลื่นที่มองเห็นได้ (อุปกรณ์ VISible, VIS) และกล้อง/สเปกโตรมิเตอร์ใกล้อินฟราเรด (Near-Infrared Spectrometer and Photometer, NISP) ส่วนโมดูลบริการประกอบด้วยระบบดาวเทียม ได้แก่ การผลิตและจำหน่ายพลังงานไฟฟ้า การควบคุมทัศนคติ อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ในการประมวลผลข้อมูล ระบบขับเคลื่อน คำสั่งโทรคมนาคมและการวัดระยะไกล และการควบคุมความร้อน

Euclid อออกเดินทางจากแหลมคานาเวอรัล ฟลอริดา สหรัฐอเมริกา เมื่อ 1 กรกฎาคม 2566 โดย  SpaceX Falcon 9 วงโคจรปฏิบัติการเป็นรัศมีรอบจุดดวงอาทิตย์-โลก Lagrange point 2 (L2) ห่างจากโลก 1.5 ล้านกิโลเมตรเหนือวงจรโลก ระยะเวลาทำภารกิจ 6 ปี

*****************************

รวบรวม เรียบเรียง และแปล โดย
พลตรี ดร.สุชาต จันทรวงศ์
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี
8 พ.ย.2566

ที่มาข้อมูล

• ESA. (2023). Euclid's first images: the dazzling edge of darkness. [Online]. Available : https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_ Science/ Euclid/Euclid_s_first_images_the_dazzling_edge_of_darkness.        [2566 พฤศจิกายน 8].
• ESA. (2023). Euclid overview. [Online]. Available : https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Euclid_overview.    [2566 พฤศจิกายน 8].

ความรู้พื้นฐานสำหรับผู้เริ่มต้นดู DSO

บนท้องฟ้ายามค่ำคืน นอกจากจะมีดวงดาวที่สวยงามให้ชมแล้ว ยังมีวัตถุที่แลดูลึกลับเต็มไปด้วยแสงสีตระการตา จึงอยากชวนให้มาลองชมกัน ก็คือ Deep Sky Objects (DSO) แปลเป็นไทยว่า "วัตถุท้องฟ้าในห้วงอวกาศลึก" หมายถึง วัตถุในทางดาราศาสตร์ที่อยู่นอกระบบสุริยะของเรา ที่ไม่ใช่ดาวฤกษ์ ได้แก่ กาแล็กซี  เนบิวลา ดาวเคราะห์ และกระจุกดาว

จะหา DSO ได้อย่างไร?

DSO นี้ ดูยากกว่าดาว ยิ่งถ้าท้องฟ้าไม่มืด ฟ้าไม่กระจ่างใส บาง DSO ก็มองไม่เห็น ยิ่งการค้นหาตำแหน่งก็ยาก วิธีที่ง่ายที่สุดในการค้นหา DSO ก็คือการใช้แอปพลิเคชันแผนที่ดาว เช่น Sky Tonight หรือ StarWalk 2 หรือแอปฯ อื่น ๆ ที่แต่ละคนถนัด สิ่งสำคัญ คือต้องจำชื่อภาษาอังกฤษ หรือชื่อตามแคตตาล็อกของ DSO นั้นให้ได้เพื่อใช้ในการค้นหา  เช่น  กระจุกดาวลูกไก่ ชื่อภาษาอังกฤษ Pleiades ชื่อตามแคตตาล็อก M45 เมื่อได้ชื่อแล้วก็พิมพ์ในช่องค้นหาเลย หลังจากนั้นแอปฯ ก็จะนำทางไปยังตำแหน่ง DSO ที่ต้องการ

ประเภทของ DSO

เริ่มต้นด้วยการทำความรู้จักและเข้าใจประเภทของ DSO เสียก่อน เพราะเวลาดูรูปภาพต่าง ๆ ที่นักล่า DSO โพสต์ไว้ จะได้พอเข้าใจได้เป็นเบื้องต้น ประเภทของ DSO ที่ดูและถ่ายภาพกันอยู่ แบ่งได้ง่าย ๆ เป็น 6 ประเภท ดังนี้

1. เนบิวลาเปล่งแสง (Emission nebula) คือ มีแสงสว่างในตัวเอง ถ่ายภาพได้ง่าย
2. เนบิวลาสะท้อนแสง (Reflection nebula) คือ มีแสงสว่างในตัวเองเหมือนกัน แต่แสงนั้นเกิดจากการกระเจิงของแสงจากดาวฤกษ์ที่อยู้ใกล้ ๆ แสงไม่ร้อนมากพอที่จะทำให้เขาเปล่งแสงได้เอง เนบิวลาชนิดนี้ มักจะมีสีฟ้า การถ่ายภาพจะใข้เวลานาน
3. เนบิวลามืด (Dark nebula) คือ ไม่มีแหล่งกำเนิดแสงอยู่ภายในหรือใกล้ ๆ จึงไม่มีแสงใด ๆ เลย จะถ่ายภาพเนบิวลามืดได้ ก็ต้องมีเนบิวลาสว่างหรือดาวฤกษ์จำนวนมากเป็นฉากหลัง 
4. เนบิวลาดาวเคราะห์ (Planetary nebula) คือ จริง ๆ มันไม่ได้เป็นดาวเคราะห์ มันเป็นส่วนที่เคยเป็นแก๊สและฝุ่นผงชั้นผิวนอกของดาวฤกษ์ที่มีมวลน้อย  พอดาวฤกษ์ดวงนั้นใกล้จุดจบก็จะเปลี่ยนสภาพเป็นดาวยักษ์แดง และเมื่อปล่อยพลังไฮโดรเจนหมดแล้วก็จะยุบตัวกลายเป็นดาวแคระขาวต่อไป 
5. กาแล็กซี (Galaxy) คือ วัตถุท้องฟ้าที่ประกอบด้วยดาวฤกษ์นับแสนล้านดวง กระจุกดาว แก๊ส ฝุ่นและสสารมืด รวมทั้งดาวเคราะห์ เนบิวลา อยู่รวมกันด้วยแรงดึงดูดจากความโน้มถ่วง
6. กระจุกดาว (Star Cluster) คือ กลุ่มของดาวฤกษ์ที่อยู่รวมกันด้วยแรงดึงดูดจากความโน้มถ่วง สามารถแบ่งได้เป็น กระจุกดาวทรงกลม และ กระจุกดาวเปิด 

DSO ที่น่าสังเกตในฤดูหนาว 

เริ่มต้นง่าย ๆ จากกลุ่มดาวยอดนิยมก่อน คือ บริเวณ กลุ่มดาวนายพราน (Orion) และกลุ่มดาววัว (Taurus) ก็จะมีเนบิวลาให้ชมกันแล้ว ลองฝึกสังเกตในบริเวณ 2 กลุ่มดาวนี้ กันก่อน

กระจุกดาวสามเหลี่ยมหน้าวัว (Hyades star cluster)

ชื่อแคตตาล็อก : Caldwell 41, Cr 50, Mel 25

ความสว่างปรากฏ (Apparent magnitude) : 0.5

Hyades เป็นกระจุกดาวเปิดที่ตั้งชื่อตามห้าสาวพี่น้องลูกครึ่งของกระจุกดาวลูกไก่ (Pleiades) เป็นดาวเคราะห์น้อยรวมตัวกันเป็นกระจุกเรียกว่า "ประตูทองแห่งสุริยุปราคา" (The Golden Gate of the Ecliptic)  อยู่ใกล้กับระบบสุริยะมากที่สุด (ประมาณ 150 ปีแสง) มองเห็นได้ด้วยตาเปล่า (mag 0.5) และเป็นกลุ่มดาวสว่างที่เป็นส่วนหนึ่งของรูปตัว V ในกลุ่มดาววัว (taurus)

กระจุกดาวลูกไก่ (Pleiades star cluster)

ชื่อแคตตาล็อก : Seven Sisters, M45, Cr 42, Mel 22

ความสว่างปรากฏ (Apparent magnitude) : 1.2

กระจุกดาวลูกไก่ที่อยู่ในกลุ่มดาววัว อยู่ห่างจากโลกของเราประมาณ 444 ปีแสง เป็นหนึ่งในกระจุกดาวที่อยู่ใกล้โลกที่สุด และสว่างพอที่จะมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า (mag 1.2) ภายใต้ท้องฟ้าที่มืดมิด  เราจะสามารถมองเห็นดาวอย่างน้อย 6 ดวง นักดูดาวที่มีตาเหยี่ยว สามารถเห็นดาวได้มากถึง 14 ดวง กล้องส่องทางไกลหรือกล้องโทรทรรศน์จะช่วยให้มองเห็นดาวที่จางกว่าได้

กาแล็กซีแอนโดรเมดา (Andromeda galaxy)

ชื่อแคตตาล็อก : NGC 224, M31, UGC 454

ความสว่างปรากฏ (Apparent magnitude) : 3.44

กาแล็กซีแอนโดรเมดาเป็นกาแล็กซีดาราจักรชนิดก้นหอยมีคาน และเป็นกาแล็กซีที่ใกล้ที่สุดกับ กาแล็กซีทางช้างเผือกของเรา เดิมมีชื่อว่า เนบิวลาแอนโดรเมดา มีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 152,000 ปีแสง  และอยู่ห่างจากโลก 2.5 ล้านปีแสง  ชื่อของกาแล็กซีนี้มาจากพื้นที่บนท้องฟ้าของโลกที่มันปรากฏ นั่นคือ กลุ่มดาวแอนโดรเมดา ซึ่งตั้งชื่อตามเจ้าหญิงผู้เป็นภรรยาของเพอร์ซีอุส ในตำนานเทพเจ้ากรีก

เนบิวลานายพราน (Orion Nebula)

ชื่อแคตตาล็อก : NGC 1976, M42, LBN 974, Sharpless 281

ความสว่างปรากฏ (Apparent magnitude) : 4.0

เนบิวลานายพราน ซึ่งเรียกอีกอย่างว่าเนบิวลานายพรานใหญ่  (The Great Orion Nebula) ที่นี่เหมือนแหล่งอนุบาลดาวฤกษ์ ซึ่งหมายความว่าเป็นบริเวณที่เกิดดาวดวงใหม่ ทำให้ที่นี่เป็นสถานที่ที่ดีเยี่ยมสำหรับนักดาราศาสตร์ในการศึกษาการกำเนิดดาวฤกษ์ นอกจากนี้ ยังเป็นหนึ่งในเป้าหมายการถ่ายภาพดาราศาสตร์ที่ได้รับความนิยมมากที่สุดอีกด้วย ความสว่างที่ปรากฏ mag 4.0 มองด้วยตาเปล่า จะดูเหมือนพร่ามัว การใช้กล้องส่องทางไกลจะชัดขึ้น และหากมองผ่านกล้องโทรทรรศน์ จะเห็นดาวที่สว่างที่สุดสี่ดวง หรือที่เรียกว่า กระจุกดาวสี่เหลี่ยมคางหมู (The Trapezium cluster)

กาแล็กซีสามเหลี่ยม (Triangulum galaxy)

ชื่อแคตตาล็อก : M33, NGC 0598, UGC 1117, PGC 5818

ความสว่างปรากฏ (Apparent magnitude) : 5.7

แต่กาแล็กซีสามเหลี่ยมมีรูปทรงก้นหอย ชื่อของมันมาจากกลุ่มดาวสามเหลี่ยมซึ่งสามารถมองเห็นได้ เป็นกาแล็กซีที่ใหญ่เป็นอันดับสาม ในกลุ่มกาแลคซีท้องถิ่น รองจากกาแล็กซีแอนโดรเมดา และทางช้างเผือก กาแล็กซีสามเหลี่ยมมีขนาดประมาณครึ่งหนึ่งของทางช้างเผือกของเรา และมีดาวฤกษ์ประมาณ 4 หมื่นล้านดวง หากเทียบกับทางช้างเผือกที่มี 4 แสนล้านดวงและ 1 ล้านล้านดวงสำหรับดาราจักรแอนโดรเมดา

กาแล็กซีสามเหลี่ยมเป็นหนึ่งในวัตถุที่อยู่ห่างไกลที่สุดที่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า (mag 5.7) ในสภาพเงื่อนไขการสังเกตที่เหมาะสม และสายตาที่แหลมคม การดูผ่านกล้องส่องทางไกลหรือกล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก จะเห็นได้ง่ายกว่า

กระจุกดาวทรงกลม เมสสิเออร์ 92  (M92 star cluster)

ชื่อแคตตาล็อก : NGC 6341, Mel 168

ความสว่างปรากฏ (Apparent magnitude) : 6.4

กระจุกดาว M92 อยู่ในกลุ่มดาวเฮอร์คิวลิส เป็นกระจุกดาวทรงกลม เป็นหนึ่งในกระจุกดาวทรงกลมที่เก่าแก่ และสว่างที่สุดในทางช้างเผือก และมีดาวฤกษ์ประมาณ 330,000 ดวง ด้วย mag 6.4 ทำให้ M92 สามารถมองเห็นได้ง่ายด้วยกล้องส่องทางไกลหรือกล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก และหากอยู่ในสภาวะการสังเกตที่เหมาะสม ก็จะสามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า เช่นกัน

เนบิวลาหัวใจ (Heart Nebula)

ชื่อแคตตาล็อก : IC1805, Sh2-190

ความสว่างปรากฏ (Apparent magnitude) : 6.5

เนบิวลาหัวใจเป็นเนบิวลาเปล่งแสงที่อยู่ในกลุ่มดาวแคสสิโอเปีย ซึ่งอยู่ห่างจากโลก 7,500 ปีแสง (mag 6.5)  เนื่องจากมีรูปร่างที่โดดเด่นจึงเป็น DSO ยอดนิยม เนบิวลาหัวใจค่อนข้างจางทำให้ยากต่อการสังเกต การถ่ายภาพต้องใช้แบบเปิดรับแสงนาน หรือกล้องโทรทรรศน์ที่มีรูรับแสงกว้าง นักถ่ายภาพดาราศาสตร์ มักชอบที่จะถ่ายภาพเนบิวลาหัวใจ ร่วมกับ เนบิวลาวิญญาณ (Soul  Nebula) (IC1848) มักเรียกรวมกันว่า "เนบิวลาหัวใจและจิตวิญญาณ" (Heart and Soul  Nebula)

Heart and Soul Nebulae
ที่มาของภาพ (astroworldcreations.2564)

เนบิวลาดัมบ์เบลล์ (Dumbbell Nebula)

ชื่อแคตตาล็อก : M27, NGC 6853

ความสว่างปรากฏ (Apparent magnitude) : 7.4

เนบิวลาดาวเคราะห์ดวงแรกที่เคยค้นพบ ซึ่งอยู่ในกลุ่มดาววัลเปคูลา (Vulpecula) มีรูปร่างเป็นทรงกลมที่ไม่ปกติ ซึ่งมีบริเวณที่สว่างกว่าดูเหมือนแอปเปิ้ลที่กินไปครึ่งหนึ่ง  ด้วยเหตุนี้ บางครั้ง จึงเรียกว่า Apple Core Nebula เนบิวลาดัมเบลล์เหมาะอย่างยิ่งสำหรับการสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์สมัครเล่น ซึ่งคุณสามารถมองเห็นเนบิวลา ด้วยกล้องส่องทางไกล ในสภาพของท้องฟ้าที่มืดสนิท

เนบิวลาวงแหวน (Ring Nebula)

ชื่อแคตตาล็อก : M57, NGC 6720, PGC 3517795

ความสว่างปรากฏ (Apparent magnitude) : 8.7

เนบิวลาวงแหวนเป็นเนบิวลาดาวเคราะห์ลำดับที่สองที่เคยค้นพบ ตั้งอยู่ในกลุ่มดาวพิณ (Lyra) ทางใต้ของดาวสว่างเวก้า รูปทรงทรงกลมอันโดดเด่นของเนบิวลาวงแหวนชวนให้นึกถึง วงแหวน หรือขนมปังโดนัท เนบิวลานี้ยังค่อนข้างสว่าง (mag 8.7) จึงเป็นเป้าหมายยอดนิยมสำหรับนักดาราศาสตร์สมัครเล่น มองไม่เห็นด้วยกล้องส่องทางไกล ต้องใช้กล้องโทรทัศน์ในการสังเกต

กาแล็คซี NGC 891 (NGC 891 galaxy)

ชื่อแคตตาล็อก : C 23, PGC 9031, UGC 1831

ความสว่างปรากฏ (Apparent magnitude) : 10.0

กาแล็กซี NGC 891 ที่อยู่ในกลุ่มดาวแอนโดรเมดา (Andromeda) รูปร่างที่ยาวของมันนั้นมีลักษณะคล้ายกับทางช้างเผือก (Milky way) เป็นอย่างมากเมื่อมองจากโลก เป็นดาราจักรชนิดก้นหอยเช่นเดียวกับของเรา และมีขนาดและความส่องสว่างใกล้เคียงกัน ด้วย mag 10.0 จึงสามารถมองเห็นได้ผ่านกล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็กหรือขนาดกลาง

DSO ยอดนิยมในกลุ่มดาวนายพราน

มีอีก 2 เนบิวลาในกลุ่มดาวนายพรานที่นักดาราศาสตร์มักชอบถ่ายภาพคู่กัน คือ

• เนบิวลาหัวม้า (Horsehead) ชื่อแคตตาล็อก บาร์นาร์ด 33, LDN 1630, IC 434, NGC 2023  เป็นเนบิวลามืดในกลุ่มดาวนายพราน ห่างจากโลกเรา 1,375 ปีแสง ความกว้างบริเวณคอม้านั้นใหญ่กว่าระบบสุริยะของเรามาก
• เนบิวลาเปลวเพลิง (Flame Nebula) ชื่อแคตตาล็อก NGC 2024 and Sh2-277 (mag 10) เป็นเนบิวลาเปล่งแสงในกลุ่มดาวนายพราน อยู่ห่างออกไป ประมาณ 900 ถึง 1,500 ปีแสง

เนบิวลาเปลวเพลิง (ซ้าย) เนบิวลาหัวม้า (ขวา)
ที่มาของภาพ (master darks.2564)

เนบิวลานกอินทรี (Eagle Nebula)

ชื่อแคตตาล็อก : NGC6611, M16

ความสว่างปรากฏ (Apparent magnitude) : 6.0

เนบิวลานกอินทรี
ที่มาของภาพ (Shawn Nielsen. 2564)

เป็นเนบิวลาเปล่งแสงขนาดใหญ่ หนึ่งในเนบิวลาที่สวยงามที่สุดบนท้องฟ้า งดงามโดดเด่นที่สุดในกลุ่มดาวงู (Serpens) อยู่บริเวณส่วนหาง (Serpens Cauda) ห่างจากโลกประมาณ 7,000 ปีแสง มีอันดับความสว่าง 6.0 ขนาดกว้างใหญ่ประมาณ 70 x 55 ปีแสง หากสังเกตการณ์ด้วยกล้องโทรทรรศน์ขนาดกลางและเล็กจะเห็นกระจุกดาว ซึ่งมีดาวฤกษ์ประมาณ 20 ดวง ในสภาพท้องฟ้าที่มืดสนิทจะสามารถมองเห็นเนบิวลาที่ล้อมรอบกระจุกดาวอีกด้วย 

ในเนบิวลานกอินทรี นี้ ตรงกลางจะมีลักษณะเหมือนเสา 3 ต้น ซึ่งเรียกว่า  Pillar of Creation แปลเป็นไทยเรียกว่า เสาแห่งการก่อกำเนิด บ้าง หรือ เสาหลักแห่งการสร้างสรรค์ บ้าง โครงสร้างเสาทั้งสามต้นประกอบไปด้วยก๊าซและฝุ่นละอองที่มีความหนาแน่นมาก ก่อกำเนิดมาจากการเคลื่อนไหวของลมดาวฤกษ์จากดาวยักษ์ 

เสาแห่งการก่อกำเนิด (Pillar of Creation) 
ที่มาของภาพ (hubblesite. 2558)

สรุปท้ายเรื่อง

การดู DSO ถือว่าไม่ใช่เรื่องง่าย ต้องใช้การฝึกฝนพอสมควร การเรียนรู้จากผู้ที่มีประสบการณ์จะทำให้สามารถดู DSO ได้รวดเร็วขึ้น เริ่มต้นด้วยการฝึกหาตำแหน่ง ฝึกการดูด้วยตาปล่าว ดูด้วยกล้องส่องทางไกล ดูด้วยกล้องโทรทรรศน์  จนเกิดความชำนาญและทักษะ เรื่องสภาพความมืดของท้องฟ้าเป็นปัจจัยสำคัญ การดู DSO ต้องดูในสภาพท้องฟ้าที่ค่อนข้างมืด และมีความกระจ่างใส

หลังจากดู DSO เป็นแล้ว ใครสนใจจะขยับขึ้นไปถึงขั้นการถ่ายภาพ DSO ก็ได้เลยครับ ซึ่งต้องใช้ทักษะ เทคนิค อุปกรณ์ และเทคโนโลยีขั้นเทพกันเลยทีเดียว กว่าจะได้ภาพสวย ๆ อย่างที่หลายท่านโพสต์มาให้ชม 

*****************************

รวบรวม เรียบเรียง และแปล โดย
พลตรี ดร.สุชาต จันทรวงศ์
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี

7 พ.ย.2566

ที่มาข้อมูล

• Vito Technology, Inc. (2023). Best Deep Sky Objects by Month: November 2023. [Online]. Available : https://starwalk.space/en/news/november-deep-sky-objects?utm_source=starwalk2-google&utm_medium=nov-dso&utm_campaign=share. [2566 พฤศจิกายน 6].
• AstroShop. (2564). สิ่งควรรู้ก่อนออกไปสู่ถ่าย Deep Sky Objects (ตอนที่ 1). [Online]. Available : http://www.astrook.com/article/1/สิ่งควรรู้ก่อนออกไปสู่ถ่าย-deep-sky-objects-ตอนที่-1. [2566 พฤศจิกายน 7].
• astroworldcreations. (2564). IC1848 - Heart and Soul Nebulae. [Online]. Available : https://www.astroworldcreations.com/image-details/heart-and-soul. [2566 พฤศจิกายน 7].
• master darks. (2560). NGC 2023 - Horsehead and Flame Region in Orion. [Online]. Available : https://masterdarks.com/ngc-2023-horsehead-and-flame-region-in-orion/. [2566 พฤศจิกายน 7].
• hubblesite. (2558). Eagle Nebula 'Pillars of Creation'. [Online]. Available : https://hubblesite.org/contents/media/images/3862-Image?keyword=m16. [2566 พฤศจิกายน 7].
• Shawn Nielsen. (2564). M16 THE EAGLE NEBULA AND PILLARS OF CREATION. [Online]. Available : https://telescope.live/gallery/m16-eagle-nebula-and-pillars-creation. [2566 พฤศจิกายน 7].

18 กล้องโทรทรรศน์ที่ดีที่สุดสำหรับผู้เริ่มต้น

18 กล้องโทรทรรศน์ที่ดีที่สุดสำหรับผู้เริ่มต้นนี้ ผมอ่านพบใน BBC Sky at Night Magazine เขียนโดย Iain Todd ซึ่งเป็นบรรณาธิการด้านเนื้อหาของแมกกาซีน ผมเห็นว่า น่าสนใจครับ และน่าจะทำให้พวกเรามีความรูู้เรื่องกล้องโทรทรรศน์เพิ่มมากขึ้น   เลยนำมาเขียนลงในบล็อกนี้ เพื่อเป็นข้อมูลสำหรับท่านที่สนใจ เผื่อจะหาซื้อมาเป็นกล้องคู่ใจสำหรับตัวเอง

Credit: Mark Garlick / Science Photo Library

กล้องทั้ง 18 ตัวที่ Iain Todd แนะนำ

1.กล้องโทรทรรศน์ตั้งโต๊ะ Skymax-127 Virtuoso GTi  

เป็นกล้องโทรทรรศน์แบบตั้งโต๊ะ เป็นตัวเลือกที่ยอดเยี่ยมสำหรับผู้เริ่มต้น เนื่องจากมีน้ำหนักเบาและติดตั้งง่าย เพียงวางไว้บนโต๊ะหรือพื้นผิวที่แข็งแรง พวกเขาก็พร้อมใช้งานแล้ว 

Sky-Watcher Skymax-127 Virtuoso GTi เป็นกล้องโทรทรรศน์ขนาดกะทัดรัดที่มีตัวยึด Go-To ที่ควบคุม Wi-Fi ได้ ซึ่งหมายความว่าคุณสามารถสังเกตเป้าหมายที่เลือกได้เพียงกดปุ่ม ทางยาวโฟกัสที่ยาว ทำให้เหมาะสำหรับการสังเกตดวงจันทร์ ดาวเคราะห์ และดาวฤกษ์คู่ รวมถึงวัตถุในห้วงอวกาศลึก

2.Celestron StarSense Explorer DX 130AZ 5.1 นิ้ว 

กล้องโทรทรรศน์นี้ DX 130AZ ให้เลนส์ใกล้ตาขนาด 1.25 นิ้ว สองตัวคือ  25 มม. และ 10 มม. ซึ่งให้กำลัง 26x และ 65x ตามลำดับ ใช้ประกอบ แอพ StarSense Explorer ของ Celestron ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการค้นหาดาวและวัตถุในท้องฟ้า

แอป StarSense ยังมีรายการต่าง ๆ เช่น 'tonight’s best objects' ซึ่งแต่ละรายการมีป้ายกำกับ 'City Viewable' หรือ 'Dark Sky Viewable' ซึ่งช่วยให้ผู้เริ่มต้น สะดวกในการจัดการ

3.Sky-Watcher StarQuest 130P Newtonian reflector

Sky-Watcher StarQuest 130P Newtonian นั้นมีขนาดสั้น ซึ่งทำให้ง่ายสำหรับเก็บรักษาและเคลื่อนย้าย แถมยังมีน้ำหนักเพียง 8 กก. และประกอบง่าย จึงเป็นทางเลือกที่ดีสำหรับนักดาราศาสตร์หน้าใหม่ 

StarQuest 130P Newtonian ใช้งานง่ายและออกแบบมาอย่างดี ด้วยเหตุนี้ มันจึงเป็นทางเลือกที่ดีสำหรับนักดูดาวครั้งแรก อาจไม่ใช่กล้องโทรทรรศน์สำหรับถ่ายภาพ แต่สามารถติดตั้งอะแดปเตอร์สมาร์ทโฟนเข้ากับช่องมองภาพขนาด 25 มม. และสามารถใช้โทรศัพท์มือถือของเราถ่ายภาพดวงจันทร์ได้

4.กล้องโทรทรรศน์ Acuter Voyager MAK80
MAK80 มีขนาดกะทัดรัดและเหมาะสำหรับการใช้งานที่หลากหลาย รวมถึงการดูนกและดาราศาสตร์เชิงปฏิบัติ ตัวกล้องมีความยาวเพียง 270 มม. และทางยาวโฟกัสของกล้องโทรทรรศน์คือ 800 มม. ซึ่งให้อัตราส่วนโฟกัสที่ f/10 จึงเหมาะอย่างยิ่งสำหรับการสังเกตดาวเคราะห์ ดวงจันทร์ และดาวฤกษ์คู่

MAK80 มาในกล่องพร้อมกระเป๋าพกพาแบบอ่อน ไฟน์เดอร์สโคป 8x 21 มม. และเลนส์ใกล้ตา 2 อัน 20 มม. และ 10 มม. ให้กำลังขยาย 40x และ 80x รวมไปถึงเส้นทแยงมุมรูปดาวปริซึมหลังคาแบบเคลือบเฟส 90 องศา และที่วางสมาร์ทโฟน หากคุณต้องการถ่ายภาพสิ่งที่คุณสังเกตและแชร์บนโซเชียลมีเดีย

5.กล้องหักเหแสงของ Celestron StarSense Explorer LT 70AZ

แท่นวางโทรศัพท์ StarSense Explorer ซึ่งประกอบด้วยที่วางสมาร์ทโฟนและกระจกเงา ทำให้กล้องโทรทรรศน์ธรรมดาแบบแมนนวลที่เรียบง่ายนี้ กลายเป็นกล้องโทรทรรศน์ที่สามารถค้นหาวัตถุได้อย่างง่ายดายผ่านโทรศัพท์หน้าจอสัมผัส และแอป StarSense นี่คือ กล้องชนิดหักเหแสงที่ทนทานและเชื่อถือได้ ซึ่งคุ้มค่าสำหรับผู้ที่เริ่มต้นการผจญภัยในวงการดาราศาสตร์สมัครเล่น

6.Sky-Watcher Heritage 100P Dobsonian แบบตั้งโต๊ะ

กล้องส่องทางไกลขนาดกะทัดรัดและน้ำหนักเบานี้ จัดเก็บง่ายและสะดวกในการหยิบออกมาทันที เมื่อเมฆปลอดโปร่ง สามารถวางกล้องไว้บนโต๊ะนอกบ้านที่แข็งแรงระหว่างการสังเกตได้อีกด้วย ที่สำคัญยังให้มุมมองของภาพที่ดีเกี่ยวกับ วัตถุบนท้องฟ้าต่างๆ โดยเฉพาะดาวเคราะห์ กล้องโทรทรรศน์ตัวนี้ เหมาะสำหรับเป็นกล้องตัวแรกในอุดมคติ ของนักดาราศาสตร์ที่เริ่มใหม่

7.Celestron Omni XLT AZ 102 กล้องหักเหแสง/Basic Mount

กล้องส่องทางไกลนี้ มาพร้อมกับไฟน์เดอร์สโคป เลนส์แนวทแยง เลนส์ใกล้ตา และเมาท์ที่มีระบบควบคุมสโลว์โมชั่น การตั้งค่าทำได้ค่อนข้างรวดเร็วและง่ายดายเนื่องจากมีเมาท์ และขาตั้งกล้องมาประกอบไว้ล่วงหน้า สิ่งที่คุณต้องทำคือ ติดกล้องโทรทรรศน์เข้ากับเมาท์ เพิ่ม diagonal และช่องมองภาพ เท่านี้ก็พร้อมใช้งานแล้ว ให้มุมมองที่คมชัดของดวงดาวและกาแล็กซี และด้วยน้ำหนักเพียง 6.2 กก. สามารถเคลื่อนย้ายไปรอบ ๆ จุดชมวิวของคุณหรือเดินทางไปยังสถานที่ที่มีท้องฟ้ามืดได้อย่างง่ายดาย

8.กล้องโทรทรรศน์ Bresser Messier AR-80/640 AZ NANO

กล้องโทรทรรศน์ขนาด 3 นิ้วนี้ ช่วยให้สามารถสังเกตวัตถุท้องฟ้าได้หลากหลาย และมาพร้อมกับแท่นยึดอัลตาซที่ใช้งานง่าย แพคเกจทั้งหมดเป็นสิ่งที่ต้องตั้งค่า แผงบังน้ำค้างอะลูมิเนียม จะตัดแสงที่ไม่ต้องการและกันน้ำค้าง ในขณะที่ตัวค้นหาจุดสีแดงที่ให้มา ทำให้การค้นหาวัตถุท้องฟ้าที่สว่างเป็นเรื่องง่าย เน้นที่วัสดุน้ำหนักเบา ทำให้เป็นอุปกรณ์ที่ "หยิบใช้ได้เลย" ผู้เริ่มต้นสามารถทิ้งมลภาวะทางแสงไว้เบื้องหลัง และมุ่งหน้าไปยังสถานที่ที่มีท้องฟ้ามืดมิดได้อย่างรวดเร็ว

9.ตัวหักเห Celestron Inspire 100AZ

กลุ่มผลิตภัณฑ์กล้องหักเหของ Celestron Inspire ส่วนใหญ่สร้างขึ้นโดยคำนึงถึงผู้เริ่มต้น แต่รุ่น 100 มม. คือ สิ่งที่เราเลือก มีรูรับแสงที่ดี ทางยาวโฟกัส 660 มม. และคุณสมบัติมากมาย คุญสมบัตินี้จะดึงดูดนักดาราศาสตร์รุ่นเยาว์ เนื่องจากมีราคาไม่แพงและได้รับการออกแบบอย่างน่าดึงดูด มาพร้อมกับขาตั้งกล้อง, เลนส์ใกล้ตา 2 ชิ้น, diagonal และไฟฉาย LED แสงสีแดง ข้อดีประการหนึ่งคือ อะแดปเตอร์สำหรับสมาร์ทโฟน ซึ่งเหมาะสำหรับผู้ที่คิดจะเริ่มต้นถ่ายภาพดาราศาสตร์หรือแชร์ข้อสังเกตของคุณบนโซเชียลมีเดีย

10.Meade Lightbridge Mini 130 Dobsonian
กล้องโทรทรรศน์แบบตั้งโต๊ะ เป็นตัวเลือกที่ชัดเจนสำหรับรายการกล้องส่องทางไกลสำหรับผู้เริ่มต้น และด้วย Lightbridge Mini 130 คุณสามารถดูได้ภายในไม่กี่นาที ไม่ต้องใช้ขาตั้งกล้อง ตัวยึด เพียงวางไว้บนโต๊ะในสนามที่มั่นคง หรือแม้แต่บนรถเข็นล้อเลื่อน ยิ่งไปกว่านั้น กล้องนี้ยังมาพร้อมกับเลนส์ใกล้ตาสองชิ้นที่ให้มุมมองที่กว้างเพื่อการสังเกตที่น่าพอใจของวัตถุต่าง ๆ 

11.Sky-Watcher EVOSTAR-90 (AZ PRONTO) Basic scope/mount

มีสุภาษิตในดาราศาสตร์สมัครเล่นว่า กล้องโทรทรรศน์ชนิดที่ดีที่สุด คือ กล้องโทรทรรศน์ที่คุณสามารถใช้ได้จริง Evostar-90 AZ ประกอบง่าย และด้วยน้ำหนักรวม 6.25 กก. จึงเบาพอที่จะยกได้ ระบบเมาท์ และขาตั้งกล้อง AZ Pronto ใช้งานง่าย  สามารถคลายแคลมป์ล็อคเพื่อเคลื่อนย้ายได้ด้วยตนเอง และมีตัวควบคุมสโลว์โมชั่นเพื่อช่วยให้คุณปรับเป้าหมายได้อย่างละเอียด ขาตั้งกล้องมีช่วงความสูงที่ปรับได้ระหว่าง 78.5-150 ซม. และมีความทนทาน ช่วยหลีกเลี่ยงการสั่นสะเทือนมากเกินไป

12. Sky-Watcher SkyHawk 1145P SynScan altaz Go-To Newtonian

กล้องสะท้อนแสงของ Newtonian เป็นตัวเลือกยอดนิยมสำหรับผู้ที่เริ่มต้นในสาขาดาราศาสตร์มาโดยตลอด โดยให้รูรับแสงที่คุ้มค่าที่สุดเมื่อเทียบกับการออกแบบด้านออพติคอลใด ๆ SkyHawk 1145P ของ Sky-Watcher เป็นกล้องโทรทรรศน์แบบสะท้อนแสงซึ่งมีกระจกหลักแบบพาราโบลาในราคาที่แข่งขันได้

13. กล้องโทรทรรศน์คอมพิวเตอร์ Celestron 114LCM

114LCM ของ Celestron ผสมผสานเลนส์ที่เหมาะสมเข้ากับเมาท์ระบบคอมพิวเตอร์ เพื่อให้ผู้เริ่มต้นได้สัมผัสรสชาติที่ท้าทายของสิ่งที่เห็นในจักรวาล ประกอบได้อย่างรวดเร็วและตรงไปตรงมา เนื่องจากมีเพียงสามส่วนหลัก: ท่อ ฐาน และขาตั้งกล้อง 

14.Sky-Watcher Heritage 150P Flextube Dobsonian

กล้องโทรทรรศน์ Sky-Watcher's Heritage สามารถพกพาได้และติดตั้งได้ง่าย และสามารถวางบนโต๊ะเพื่อสังเกตท้องฟ้ายามค่ำคืนได้ทันที คุณสามารถดูดาวได้ภายในไม่กี่นาที โดยไม่ต้องยุ่งยากกับระบบที่ซับซ้อน  

Heritage 150P Flextube มีน้ำหนักเบา เพียง 7.5 กก. จึงเหมาะอย่างยิ่งสำหรับการนำออกมาจับภาพช่องว่างบนก้อนเมฆ หรือถูกพาไปยังจุดที่มีท้องฟ้ามืดมิดอย่างง่ายดาย เคลื่อนย้ายได้ง่ายและติดตั้งอย่างรวดเร็วในท้องฟ้าที่มืดมิด 

15.กล้องโทรทรรศน์ Sky-Watcher Star Discovery P150i Wi-Fi

สามารถตั้งค่า Wi-Fi Star Discovery P150i และสังเกตท้องฟ้ายามค่ำคืนได้ภายในเวลาประมาณ 15 นาที การติดตั้งต้องใช้แบตเตอรี่ AA 8 ก้อนหรือแทงค์ไฟ 12V ที่เสียบเข้ากับพอร์ตจ่ายไฟ และมีเลนส์ใกล้ตา 2 อันที่มีความยาวโฟกัส 25 มม. และ 10 มม. ให้มา สิ่งเหล่านี้ ทำให้ได้ภาพที่สวยงามของวัตถุในห้วงอวกาศลึก และดวงจันทร์

16.Starbase 80 refractor and mount package

Starbase 80 เป็นกล้องโทรทรรศน์ที่มีคุณภาพเหมาะสำหรับระดับเริ่มต้น มันตั้งอยู่บนเมาท์ altaz แบบพกพาที่ใช้งานง่ายและได้มีเลนส์ที่ดี การประกอบทำได้ง่ายด้วยส่วนยึดและขาตั้งกล้องในส่วนเดียว คุณเพียงแค่ต้องติดท่อและวงแหวน จากนั้นเพิ่มส่วนควบคุมสโลว์โมชั่นและแคลมป์ระดับความสูง

สามารถค้นหาเป้าหมายที่สว่างในท้องฟ้าลึก เช่น เนบิวลานายพรานและดาวลูกไก่ และเรายังสามารถพบส่วนนูนตรงกลางที่พร่ามัวของดาราจักรแอนโดรเมดาและดาวฤกษ์คู่สว่างหลายดวง หากเราเปลี่ยน Starbase 80 ดูไปยังดวงจันทร์ และภาพจะคมชัดในเลนส์ใกล้ตาที่ให้มาทั้ง 14 มม. และ 6 มม.

17.Sky-Watcher Explorer 130P AZ GO-2

Sky-Watcher Explorer 130P AZ GO-2 มีขนาดกะทัดรัดพอที่จะพกพาได้ แต่ทรงพลังพอที่จะให้มุมมองที่ยอดเยี่ยมของวัตถุในท้องฟ้าลึก และการติดตั้งที่เปิดใช้งาน Wi-Fi ช่วยให้ผู้สังเกตการณ์สามารถค้นหาเป้าหมายบนท้องฟ้าได้โดยใช้สมาร์ทโฟนเป็นตัวควบคุม

18.กล้องโทรทรรศน์ Unistellar eVscope eQuinox

คนส่วนใหญ่ที่ตั้งใจจะซื้อกล้องโทรทรรศน์ตัวแรกจะไม่อยากจ่ายเงินเกิน 100,000 ปอนด์ แต่ถ้างบประมาณของคุณสูงถึงขนาดนั้น และคุณกำลังมองหาประสบการณ์ที่แตกต่างไปจากกล้องโทรทรรศน์ 'ธรรมดา' อย่างสิ้นเชิง คุณ อาจพิจารณา Unistellar eVscope eQuinox ตัวนี้เลย ด้วยกล้องสะท้อนแสงขนาด 4.5 นิ้ว f/4 พร้อมเซนเซอร์กล้องในตัวที่ติดตามและซ้อนภาพแบบเรียลไทม์เพื่อสร้างภาพวัตถุในท้องฟ้าลึกที่สวยงาม

ราคาของกล้องโทรทรรศน์และการใช้งานของแต่ละรุ่นนั้น สามารถค้นหาได้จากเว็บขายของออนไลน์ชั้นนำ เช่น Amazon eBay Shopee Lazada PicStop เป็นต้น แต่ถ้าอยากรู้ว่า กล้องโทรทรรศน์รุ่นไหนจะเหมาะกับเรา หากเป็นมือใหม่จริง ๆ ผมขอแนะนำว่า ควรไปร่วมกิจกรรมดาราศาสตร์ที่มีอยู่ใกล้ ๆ ตัวเสียก่อน เพื่อหาความรู้และทำความเข้าใจเกี่ยวกับการดูดาว และการใช้กล้องโทรทรรศน์ 

หากเรามีเงินไม่มาก กล้องโทรทรรศน์ที่จะซื้อ ก็ควรเป็นกล้องที่ใช้งานได้ตามที่เราต้องการจริง บางครั้งแพงเกินไป ก็เกินความจำเป็น

*********************************
รวบรวมและเรียบเรียง โดย
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี



ที่มาข้อมูล

• Iain Todd. (2023). 18 best telescopes for astronomy beginners, 2023. [Online]. Available : https://www.skyatnightmagazine.com/top-astronomy-kit/best-telescopes-beginners. [2566 กันยายน 28].