ลองฟัง Bard แนะนำ "ทำอย่างไร ? ให้ครอบครัวและเพื่อน ๆ ชอบดูดาวเหมือนเรา"

หลังจากที่ผมเกษียณราชการมาได้ 2 ปีแล้ว จึงมีเวลาเพียงพอที่จะดูดาวในยามค่ำคืน มันรู้สึกดีจริง ๆ ครับ ก็เลยตั้งชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรีขึ้น มุ่งหวังเพื่อเชิญชวนผู้ที่สนใจใน จ.ราชบุรี และผู้ที่สนใจทั่วไป มาดูดาวด้วยกัน

หลังจากตั้งชมรมฯ ผมพยายามชักชวนผู้คนที่อยู่รอบ ๆ ตัวผม มาดูดาวกัน แต่พบว่า มีคนสนใจดูดาวจริง ๆ เพียง 1 คนจาก 20 คน ผมจึงสงสัยว่า ทำไมคนส่วนใหญ่ไม่ชอบดูดาว? แต่ ทำไมบางคนจึงชอบ เพื่อไม่ให้ตกเทรนด์ ผมเลยลองใช้บริการ Google Bard (เวอร์ชันทดลอง) ซึ่งเป็น AI ของ Google ที่สามารถสื่อสารและสร้างข้อความที่เหมือนมนุษย์เพื่อตอบสนองต่อข้อความและคำถามที่หลากหลายได้ ลองอ่านที่ Google Bard ตอบดูนะครับ

ถาม Bard : เหตุผลที่คนไม่ชอบดูดาว

Bard ตอบ : อาจเกิดจากเหตุผลหลายประการ ดังนี้

1. ความกลัว บางคนอาจรู้สึกกลัวความมืด หรือ ความยิ่งใหญ่ของจักรวาล ทำให้รู้สึกไม่สบายใจเมื่อมองดูดาว บางคนอาจกลัวสัตว์ร้ายหรือสิ่งลี้ลับที่อยู่นอกโลก บางคนอาจกลัวว่าดวงดาวจะตกลงมาทับ
2. ความไม่สนใจ บางคนอาจไม่สนใจเรื่องจักรวาลหรือวิทยาศาสตร์ ทำให้รู้สึกเฉย ๆ กับการดูดาว บางคนอาจรู้สึกว่าการดูดาวเป็นเรื่องน่าเบื่อ หรือไร้สาระ
3. สภาพแวดล้อม บางคนอาจอาศัยอยู่ในพื้นที่ที่มีมลภาวะทางแสง ทำให้ไม่สามารถมองเห็นดวงดาวได้ชัดเจน หรือบางคนอาจไม่มีเวลาหรือโอกาสที่จะออกไปดูดาวในที่ที่มีทัศนวิสัยดี

นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยอื่นๆ ที่อาจส่งผลต่อความชอบในการดูดาว เช่น เพศ อายุ การศึกษา วัฒนธรรม เป็นต้น ตัวอย่างเช่น ผู้หญิงมักมีความกลัวและความวิตกกังวลมากกว่าผู้ชาย ทำให้มีโอกาสที่จะไม่ชอบดูดาวมากกว่า นอกจากนี้ คนที่มีการศึกษาสูงมักมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับจักรวาลมากกว่า ทำให้มีโอกาสที่จะชอบดูดาวมากกว่า

อย่างไรก็ตาม ยังมีคนจำนวนมากที่ชื่นชอบการดูดาว เพราะการดูดาวเป็นกิจกรรมที่ช่วยให้ผ่อนคลายและเพลิดเพลิน นอกจากนี้ยังช่วยให้ได้เรียนรู้เกี่ยวกับจักรวาลและธรรมชาติอันมหัศจรรย์ของโลกใบนี้

ถาม Bard : เหตุผลที่คนชอบดูดาว

Bard ตอบ

1. ความงดงาม ท้องฟ้ายามค่ำคืนเต็มไปด้วยดวงดาวนับล้านดวง แสงระยิบระยับของดวงดาวเป็นภาพที่งดงามและน่าประทับใจ บางคนอาจรู้สึกผ่อนคลายและเพลิดเพลินกับการได้มองดูความสวยงามของท้องฟ้า
2. ความมหัศจรรย์ จักรวาลเป็นสถานที่อันมหัศจรรย์และลึกลับ ดวงดาว กาแล็กซี และวัตถุอื่นๆ ในอวกาศล้วนมีที่มาและเรื่องราวที่น่าสนใจ บางคนอาจรู้สึกตื่นเต้นและอยากรู้อยากเห็นเกี่ยวกับความมหัศจรรย์ของจักรวาล
3. ความท้าทาย การดูดาวเป็นกิจกรรมที่ต้องใช้ความรู้และทักษะ ต้องใช้ความอดทนและความพยายามในการค้นหาวัตถุต่างๆ ในอวกาศ บางคนอาจรู้สึกท้าทายและสนุกกับการได้เรียนรู้และค้นหาสิ่งใหม่ๆ เกี่ยวกับจักรวาล
4. การพักผ่อน การดูดาวเป็นกิจกรรมที่ช่วยให้ผ่อนคลายและลดความเครียด บางคนอาจรู้สึกสงบและสบายใจเมื่อได้มองดูท้องฟ้ายามค่ำคืน

นอกจากเหตุผลเหล่านี้แล้ว คนที่ชอบดูดาวอาจมีเหตุผลอื่น ๆ ที่แตกต่างกันไป บางคนอาจชอบดูดาวเพราะได้รับแรงบันดาลใจจากภาพยนตร์หรือหนังสือ บางคนอาจชอบดูดาวเพราะต้องการหาความสงบและผ่อนคลาย บางคนอาจชอบดูดาวเพราะต้องการเรียนรู้เกี่ยวกับจักรวาล ไม่ว่าเหตุผลใดก็ตาม การดูดาวเป็นกิจกรรมที่มีประโยชน์และน่าเพลิดเพลิน

*********************************

คำตอบทีี่ Google Bard ตอบนั้น ผม Copy และนำมาวางเลย ไม่ได้เรียบเรียงหรือแต่งเติมข้อความใด ๆ อ่านแล้ว Bard เขาตอบได้ดีนะครับ

ทำอย่างไร ให้คนชอบดูดาว

ยังไม่จบครับ ผมลองถาม Bard ต่อว่าแล้ว ทำอย่างไร? ให้คนชอบดูดาว

Bard ตอบว่า การทำให้ใครสักคนชอบดูดาวนั้นสามารถทำได้หลายวิธี ขึ้นอยู่กับสาเหตุที่เขาไม่ชอบดูดาว ดังนี้

• หากเกิดจากความชอบส่วนตัว เราสามารถลองหากิจกรรมอื่นๆ ที่คล้ายคลึงกัน เช่น พาไปเดินเล่นชมธรรมชาติ พาไปดูพิพิธภัณฑ์หรือนิทรรศการเกี่ยวกับดาราศาสตร์ หรือพาไปดูภาพยนตร์หรือซีรีส์ที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับดาราศาสตร์ เป็นต้น เมื่อเขาเริ่มมีความสนใจในสิ่งเหล่านี้มากขึ้น ก็อาจเริ่มสนใจการดูดาวไปด้วย
• หากเกิดจากสภาพแวดล้อม หากเขาอาศัยอยู่ในเมืองหรือพื้นที่ที่มีแสงไฟส่องสว่างมาก เราสามารถพาเขาไปดูดาวในที่ที่ท้องฟ้ามืดสนิท เช่น อุทยานแห่งชาติ ทะเล หรือสถานที่ห่างไกลจากเมือง ให้เขาได้สัมผัสกับความงามของท้องฟ้ายามค่ำคืนอย่างเต็มที่
• หากเกิดจากทัศนคติ เราสามารถลองเปลี่ยนทัศนคติของเขาให้ดูดาวเป็นเรื่องน่าสนใจและน่าตื่นเต้น เช่น เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับดาราศาสตร์หรือปรากฏการณ์ต่างๆ บนท้องฟ้าให้เขาฟัง หรือพาเขาไปดูดาวกับกลุ่มคนที่ชื่นชอบการดูดาวด้วยกัน เป็นต้น

นอกจากนี้ เรายังสามารถทำสิ่งต่างๆ ต่อไปนี้เพื่อช่วยให้ใครสักคนชอบดูดาวมากขึ้น

• เตรียมตัวให้พร้อม ก่อนไปดูดาว แนะนำให้ศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับดาราศาสตร์หรือปรากฏการณ์ต่างๆ บนท้องฟ้าคร่าวๆ เพื่อให้สามารถเข้าใจและมองเห็นสิ่งต่างๆ บนท้องฟ้าได้มากขึ้น
• เลือกช่วงเวลาที่เหมาะสม ช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการดูดาวคือช่วงเวลาที่ท้องฟ้ามืดสนิท ไม่มีแสงรบกวน เช่น ช่วงกลางคืนหรือช่วงฤดูหนาว
• เลือกสถานที่ที่เหมาะสม สถานที่ที่ดีที่สุดในการดูดาวคือสถานที่ที่ห่างไกลจากแสงไฟรบกวน เช่น อุทยานแห่งชาติ ทะเล หรือสถานที่ห่างไกลจากเมือง
• พกอุปกรณ์ที่จำเป็น อุปกรณ์ที่จำเป็นในการดูดาว ได้แก่ กล้องส่องทางไกลหรือกล้องโทรทรรศน์ แผนที่ดาราศาสตร์ หรือแอปพลิเคชันดูดาว
• พกอาหารและเครื่องดื่ม อย่าลืมพกอาหารและเครื่องดื่มไปรับประทานระหว่างดูดาว เพื่อป้องกันความหิวและกระหาย

หากเราทำสิ่งเหล่านี้อย่างจริงจัง ก็อาจทำให้ใครสักคนชอบดูดาวมากขึ้นได้

AI นี้ เก่งจริง ๆ นะครับ ผมจะลองตามที่ Bard เขาแนะนำดู เผื่อได้เพื่อนมาดูดาวด้วยกัน

 

ส่วนใครที่ชอบดูดาว แต่ครอบครัวและเพื่อน ๆ ไม่ค่อยชอบ ก็ลองทำตามคำแนะนำของ Bard AI ดู เผื่อการดูดาวครั้งหน้า พวกเขาจะได้ไปด้วยกันกับเรา

**************************

เขียนโดย

พลตรี ดร.สุชาต จันทรวงศ์

ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี

13 พ.ย.2566

ดาวปีศาจแห่งฤดูหนาว

ในช่วงฤดูหนาวนี้ จะมีดาวดวงหนึ่งที่เปล่งแสงวููบวาบดูคล้ายกับดวงตาของปีศาจ จะปรากฏโฉมให้พวกเราเห็นตั้งแต่หัวค่ำ ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือในกลุ่มดาวเพอร์ซีอุส ดาวดวงนี้มีตำนานมากมายที่เล่าขานสืบต่อกันมา

ดาวปีศาจดวงนี้ ขื่อว่า อัลกอล (Algol) อยู่ในกลุ่มดาวเพอร์ซีอุส (Perseus) ซึ่งเป็นกลุ่มดาวขนาดใหญ่เป็นลำดับ 24 ในซีกโลกเหนือ มีดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุด 20 ดวง จากทั้งหมด 161 ดวง ดาวที่มีความสว่างมากที่สุดคือ ดาว Mirfak มีวัตถุท้องฟ้าในห้วงอวกาศลึก (DSO) จากแคตตาล็อกของ Messier, New General Catalog (NGC) และ Index Catalog (IC ) ที่สว่างพอสังเกตได้อย่างน้อย 20 แห่ง จาก 152 แห่ง 

เรื่องราวของกลุ่มดาวเพอร์ซีอูสตามตำนานเทพปกรณัมกรีก น่าสนุกและมีมุมมองให้ชวนคิด เช่น เมดูซ่า เป็นปีศาจร้ายหรือเหยื่อ เพอร์ซีอุสเป็นวีรบุรุษจริงหรือ แล้วทำไม "อัลกอล" ต้องกลายเป็นดาวปีศาจ น่าจะเป็นดาวแห่งความอยุติธรรมเสียมากกว่า ตำนานเรื่องเล่าต่าง ๆ บางครั้งก็ตรงกันบ้าง ไม่ตรงกันบ้าง 

  

ภาพจินตนาการกลุ่มดาวเพอร์ซีอุส ของชาวกรีกเป็นภาพที่โหดร้าย เป็นภาพที่ เพอร์ซีอุสถือดาบมือขวา (บางภาพก็ถือโล่) มือซ้ายหิ้วหัวของปีศาจร้ายเมดูซ่า และดาวอัลกอ (Algol) ก็คือ ตำแหน่งตาข้างขวาของเมดูซ่า นั่นเอง ดาวอัลกอ จึงได้ฉายาว่า ดาวปีศาจ (Demon Star) และด้วยแสงที่วูบวาบของมันก็จะดูคล้ายกับปีศาจกำลังกระพริบตา

ดาวอัลกอ (Algol) ก็คือ ตำแหน่งตาข้างขวาของหัวปีศาจเมดูซ่า

เมดูซ่า เป็นปีศาจหรือเหยื่อ

หลายคนคงเคยได้ยินเรื่องราวของ เมดูซ่า (Medusa) มาบ้างว่า เป็นปีศาจที่น่ากลัวที่มีผมเป็นงู ถ้าใครมองหน้าเธอจะกลายเป็นหินในทันที จริง ๆ แล้วก่อนที่เธอจะเป็นเช่นนั้น ขอนำเรื่องเล่าย่อ ๆ ที่รวบรวมมาให้อ่าน ดังนี้ 

Medusa
ที่มาของภาพ (Plook Magazine. 2564)

กอร์กอน  เป็นอสูรกายน่าเกลียดน่ากลัว มีผมเป็นงู มีด้วยกันสามพี่น้อง ได้แก่  เมดูซ่า สเธโน และยูริอาลี เป็นลูกสาวของเทพแห่งท้องทะเลฟอซิส และนางซีโต เกิดที่ใต้ภูเขาโอลิมปัส เดิมทีทั้งสามคนเป็นเทพธิดารูปงามและอ่อนโยน มีเส้นผมที่สวยงามดุจเส้นไหมทอง มีความบริสุทธิ์เป็นพรหมจารีย์ เป็นหญิงรับใช้ในวิหาร อะธีน่า (Athena) เทพีแห่งสติปัญญาและสงคราม บุตรีของเทพซูส (Zeus) 

ต่อมาเมดูซ่าถูก โพไซดอน (Poseidon) เทพแห่งท้องทะเล บุกเข้าไปข่มขืนเธอในวิหารศักดิ์สิทธิ์ของอะธีน่า ด้วยความที่อะธีน่าเกลียดชังและอิจฉาในความสวยของเมดูซ่าเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว อะธีน่าจึงประกาศให้ทุกคนในเมืองรู้ว่า "เมดูซ่าถูกขโมยพรหมจรรย์ที่กลางวิหารศักดิ์สิทธิ์ของเธอ"

จากเหตุการณ์นี้ ทำให้เมดูซ่าไม่สามารถอยู่ในวิหารได้อีกต่อไป เธอยังถูกขับไล่ให้ออกจากเมือง ก่อนออกจากเมือง เทพีอะธีน่าได้สาปเธอให้กลายเป็นปีศาจครึ่งคนครึ่งงู จากผิวพรรณที่ขาวเนียน กลับกลายเป็นผิวแห้งเหี่ยว และมีเกล็ดขึ้นคล้ายกับงู หน้าตาตกสะเก็ด มีเขี้ยวออกมาคล้ายงู แต่สิ่งที่น่าสงสารที่สุดก็คือ "ผมของเธอที่เคยสวยราวกับเส้นไหมทอง กลายเป็นงูนับพันเลื้อยยั้วเยี้ยเต็มหัว และหากใครมองไปที่ใบหน้าของเมดูซ่าแล้วจ้องไปที่ดวงตาของเธอ คนนั้นก็จะถูกสาปให้กลายเป็นหิน ! ทันที"

เมดูซ่าทั้งโศกเศร้า อับอาย และน้อยใจในความอยุติธรรม เธอตั้งใจรักษาพรหมจารีย์ แต่กลับถูกข่มขืนย่ำยีโดยเทพผู้ชาย ความอับอายกลายเป็นความแค้นและความเกลียดชัง จนเมดูซ่าทำลายทุกชีวิตที่ขวางหน้า ทุกคนที่มองหน้านางก็จะกลายเป็นหินไปหมด เมดูซ่าได้รับการกล่าวขวัญว่าเป็นอสูรกายที่ร้ายกาจที่สุดในตำนานกรีก 

เพอร์ซีอุส เป็นวีรบุรุษ จริงหรือ
เพอร์ซีอุส (Perseus) ซึ่งลูกครึ่งเทพครึ่งมนุษย์ของเทพซุส และเป็นลูกพี่ลูกน้องกับเทพีอะธีน่า รับอาสาจะฆ่าเมดูซ่าอสูรร้าย และตัดหัวไปมอบเป็นของขวัญแด่กษัตริย์ Polydectes แห่ง Seriphos จึงได้เดินทางมาขออาวุธจากเหล่าทวยเทพ เพื่อไปฆ่าเมดูซ่า

 

เหล่าทวยเทพช่วยเพอร์ซีอุส โดย เทพีอะธีน่า มอบโล่ทองสัมฤทธิ์ที่ส่องประกายราวกับกระจก เฮเฟสตัสมอบดาบเพชร เฮอร์มีส (Mercury) มอบรองเท้าแตะมีปีก ส่วนฮาเดส (Pluto) มอบหมวกแห่งความมืดเพื่อให้เพอร์ซีอุสสวมใส่ ซึ่งจะทำให้เมดูซ่ามองไม่เห็นเขา 

เพอรืซีอุส เดินทางไปยังเกาะอันไกลโพ้นที่เมดูซ่าอาศัยอยู่ ในที่สุดเพอร์ซีอุส ก็สามารถฆ่าและตัดหัวของเมดูซ่า นำกลับมาได้สำเร็จ หัวของเธอยังถูกใช้นำไปสาปผู้คนอีกหลายชีวิตที่เป็นศัตรูกับทวยเทพให้กลายเป็นหิน สุดท้ายเพอร์ซีอุส ก็มอบหัวเมดูซ่าให้เทพีอะธีน่า ประดับไว้บนโล่ของเธอเอง เพื่อความน่าเกรงขาม และเป็นการบ่งบอกว่า เธอเป็นคนช่วยให้เพอร์ซีอุสฆ่าเมดูซ่าได้สำเร็จ 

อะธีน่า (Athena) เทพีแห่งสติปัญญาและสงคราม

Algol ดาวปีศาจ

อัลกอลเป็นดาวฤกษ์ระบบดาว 3 ดวง (อัลกอล A,B และ C) เป็นดาวแปรแสงรูปร่างทรงกลม ที่ได้รับความนิยม บนท้องฟ้ายามค่ำคืนสำหรับนักดาราศาสตร์สมัครเล่นจำนวนมาก ในภาษาอาหรับ อัลกอล แปลว่า หัวปีศาจ

ดาวอัลกอล เป็นดาวแปรแสง มีความสว่างปรากฏ (Mag) ระหว่าง 2.12-3.5 เป็นดาวต้นแบบในกลุ่มดาวฤกษ์คราสคู่  (eclipsing binary stars) ที่เรียกว่า '‘Algol Variables"  การมีความสว่างขึ้นและสลัวลง นี้ ทำให้นักดูดาวในยุคแรก ๆ ที่เห็นพฤติกรรมแปลก ๆ ของมัน ก็จินตนาการว่าเป็นการกระพริบตาของปีศาจ ประกอบกับตำนานของเทพเจ้ากรีกก็มีเรื่องราวของปีศาจเมดูซ่าที่ถูกตัดหัวโดยเพอร์ซีอุส ดาวดวงนี้ จึงกลายเป็นส่วนหัวของปีศาจเมดูซ่าไป  และใครที่เป็นแฟนหนังแบทแมน ก็จะเคยรู้จัก Ra's al Ghul ศัตรูตัวร้ายที่เป็นหัวหน้าปีศาจ ซึ่ง Al Ghul มีรากศัพท์มาจาก Algol นี่เอง

ดาวอัลกอล A และ B หมุนรอบกัน
เวลาดูจากโลกจะเหมือนดวงตาปีศาจวูบวาบ

ดาวแห่งการวิงวอน 

เรื่องราวที่เกิดขึ้นกับเมดูซ่า สะท้อนให้เห็นถึงวัฒนธรรมการข่มขืนที่เกิดขึ้นในสังคมที่ผู้ชายเป็นใหญ่  ผู้หญิงซึ่งเป็นผู้ถูกกระทำมักจะถูกมองว่าเป็นฝ่ายผิด  แต่ในสมัยปัจจุบันเริ่มมีกระแสแนวคิดเกี่ยวกับสตรีนิยม (Feminist) เริ่มพูดถึงเรื่องนี้กันมากขึ้น  โดยยกกรณีของเมดูซ่าขึ้นมาเป็นตัวอย่าง ว่ามันเป็นความไม่ยุติธรรม เธอเป็นเหยื่อของความไม่เท่าเทียมทางเพศ  ต่อมาจึงเริ่มมีการสร้างรูปปั้น "เมดูซ่าหิ้วหัวเพอร์ซีอุส" ขึ้นมาเพื่อต้องการแสดงถึงความเท่าเทียมทางเพศของผู้หญิงและผู้ชาย 

รูปปั้นเมดูซ่าหิ้วหัวเพอร์ซีอุส (ภาพขวา)
ที่ถูกปั้นขึ้นมาแสดงความเท่าเทียมทางเพศ
รูปปั้นเพอร์ซีอุสหิ้วหัวเมดูซ่า (ภาพซ้าย)

ดาวปีศาจ ดวงนี้ ในความเห็นส่วนตัวแล้วน่าจะเปลี่ยนชื่อเป็น "ดาวแห่งการวิงวอน"  ที่ส่องแสงวูบวาบเหมือนสัญญาณเตือนเพื่อร้องขอความยุติธรรมต่อสังคมที่กล่าวหาว่า เมดูซ่าเป็นปีศาจ พยายามสร้างตำนานขานไขให้เธอเป็นอสูรชั่วร้าย แถมเอาศีรษะของเธอหิ้วประจานไว้บนท้องฟ้าให้คนทั้งโลกได้เห็น ดวงตาปีศาจคู่นั้น มันคือดวงตาแห่งการวิงวอน มากกว่าดวงตาแห่งความชั่วร้าย

การหาดาว Algol  

ในฤดูหนาวนี้ ดาว Algol จะขึ้นตั้งแต่หัวค่ำทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ อยู่ในกลุ่มดาว Perseus หากโทรศัพท์มือถือของใครที่มีแอปพลิเคชั่นแผนที่ดาวแล้วก็พิมพ์ว่า Algol แล้วค้นหาตำแหน่งได้เลย 

ในภาพด้านบนเป็นเวลา 19:39 น. ของวันที่ 10 พ.ย.2566 เริ่มสังเกตจากกลุ่มดาวลูกไก่ ในกลุ่มดาววัว ไปทางซ้ายบน  จะพบดาวสว่าง 3 ดวงในกลุ่มดาวเพอร์ซีอุส คือ ดาว Mirfak (ดาวสว่างที่สุดในกลุ่ม) และ ดาว Algol (ตาข้างขวา) กับ ดาว Gorgonea Terti (ตาข้างซ้าย) ของเมดูซ่า

ขอให้สนุกกับการดูดาวปีศาจแห่งฤดูหนาวนะครับ

*****************************
รวบรวม เรียบเรียง และแปล โดย
พลตรี ดร.สุชาต จันทรวงศ์
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี

10 พ.ย.2566

ที่มาข้อมูล

• Brian ventrudo. (2561). Algol, the “Demon Star”. [Online]. Available : https://cosmicpursuits.com/2270/algol-demon-star/. [2566 พฤศจิกายน 9].
• Plook Magazine. (2564). "เมดูซ่า" เหยื่อของอำนาจทางเพศที่ถูกมองข้าม. [Online]. Available : https://www.trueplookpanya.com/plookfriends/blog/  content/detail/88639. [2566 พฤศจิกายน 8].
• The Planets. (2566). The Algol Star – Features and Facts About The Demon Star. [Online]. Available : https://theplanets.org/stars/the-algol-star/.    [2566 พฤศจิกายน 9].
• Bruce McClure. (2566). Algol the Demon Star of Perseus. [Online]. Available : https://earthsky.org/brightest-stars/algol-the-demon-star/.          [2566 พฤศจิกายน 9].
• Richard J.Kerk-Hecker. (2566). The People's Guide To The Cosmos. [Online]. Available : https://www.peoplesguidetothecosmos.com/ constellations/perseus.htm. [2566 พฤศจิกายน 10].

ภาพชุดแรกของ Euclid : จากขอบจักรวาลอันไกลโพ้น

วันนี้ (7 พ.ย.2566) องค์กรอวกาศของยุโรป (European Space Agency : ESA) เผยแพร่ภาพชุดแรกของภารกิจ Euclid space เป็นภาพสีเต็มรูปแบบจากจักรวาลอันไกลโพ้น ซึ่งยังไม่เคยมีกล้องโทรทรรศน์ชนิดใดจะสามารถสร้างภาพได้ชัดเจนและมีรายละเอียดขนาดนี้มาก่อน และในภาพยังสามารถมองลึกลงไปยังห้วงจักรวาลได้ไกลมาก ภาพทั้ง 5 ภาพนี้ แสดงให้เห็นถึงศักยภาพของ Euclid  ว่าเขาจะเป็นกล้องโทรทรรศน์ สำหรับสร้างแผนที่จักรวาล 3 มิติ ที่ดีที่สุดเท่าที่มนุษย์เคยมีมา เพื่อพยายามเปิดเผยความลับที่ซ่อนอยู่ในจักรวาล

ดำดิ่งสู่จักรวาลผ่านดวงตาของ Euclid

กระจุกกาแล็กซีเพอร์ซีอูส

The Perseus Cluster of galaxies

ภาพถ่ายนี้เป็นการปฏิวัติทางดาราศาสตร์ ในภาพแสดงกาแล็กซี 1,000 แห่งที่อยู่ในกระจุกกาแล็กซีเพอร์ซีอุส และลึกเข้าไปในภาพ ยังมีกาแล็กซีอื่น ๆ อีกกว่า 100,000 แห่งที่อยู่ด้านหลัง กาแล็กซีจาง ๆ เหล่านี้หลายแห่งไม่เคยถูกพบเห็นมาก่อน บางส่วนอยู่ห่างไกลมาก แสงของพวกเขาต้องใช้เวลาเดินทางถึงหมื่นล้านปี กว่าจะมาถึงเรา 

นี่เป็นครั้งแรกที่ได้ภาพขนาดใหญ่ของกระจุกกาแล็กซีเพอร์ซีอุส Euclid ช่วยให้เราสามารถจับภาพกาแล็กซีจำนวนมากได้โดยมีรายละเอียดสูง กระจุกกาแล็กซีเพอร์ซีอุสเป็นหนึ่งในโครงสร้างที่ใหญ่ที่สุดในจักรวาลที่เรารู้จัก อยู่ห่างจากโลกเพียง 240 ล้านปีแสง

กาแล็กซีกังหัน IC 342

Spiral galaxy IC 342

IC 342 หรือ Caldwell 5 เป็นกาแล็กซีที่่ซ่อนอยู่ ห่างจากโลกประมาณ 11 ล้านปีแสง ใกล้กับกาแล็กซีทางช้างเผือกของเรา มีขนาดใหญ่เท่ากับดวงจันทร์เต็มดวงบนท้องฟ้า เป็นกาแล็กซีชนิดกังหันเหมือนกับทางช้างเผือกของเรา ทำให้เราสามารถใช้ IC 342 เป็นตัวอย่างในการศึกษาทางช้างเผือกของเราได้ (เหตุที่เราศึกษาทางช้างเผือกของเราได้ยาก เพราะเราอยู่ภายใน ไม่สามารถมองไม่เห็นกาแล็กซีของเราเองในภาพรวมได้) 

Irregular galaxy NGC 6822

ในการสร้างแผนที่จักรวาล 3 มิติ Euclid จะสำรวจแสงจากกาแล็กซีออกไปไกลถึง 1 หมื่นล้านปีแสง กาแล็กซียุคแรก ๆ ส่วนใหญ่ในเอกภพ จะมีลักษณะไม่เหมือนกับกังหัน ไม่มีก้นหอยที่เป็นระเบียบเรียบร้อย มีลักษณะไม่ปกติและมีขนาดเล็ก แต่พวกมันเป็นส่วนประกอบสำคัญของกาแล็กซีขนาดใหญ่ อย่างทางช้างเผือกของเรา และเรายังสามารถพบกาแล็กซีประเภทนี้ได้ บางแห่งค่อนข้างอยู่ใกล้กับเรา  กาแล็กซีแคระแห่งแรกที่ผิดปกติ ที่ Euclid สังเกตเห็นคือภาพนี้ เรียกว่า NGC 6822 อยู่ห่างจากโลกเพียง 1.6 ล้านปีแสง

Globular cluster NGC 6397

ภาพถ่ายระยิบระยับนี้ แสดงมุมมองของ Euclid บนกระจุกดาวทรงกลมที่เรียกว่า NGC 6397 ซึ่งเป็น กระจุกดาวทรงกลมที่อยู่ใกล้โลกมากที่สุดเป็นอันดับสอง อยู่ห่างจากโลกประมาณ 7,800 ปีแสง กระจุกดาวทรงกลมเป็นกลุ่มดาวฤกษ์นับแสนดวงที่รวมตัวกันด้วยแรงโน้มถ่วง ในปัจจุบัน ไม่มีกล้องโทรทรรศน์อื่นใดนอกจาก Euclid เท่านั้นที่สามารถสังเกตกระจุกดาวทรงกลมทั้งหมดได้ในการสังเกตการณ์เพียงครั้งเดียว และในขณะเดียวกันก็สามารถแยกแยะดาวฤกษ์จำนวนมากในกระจุกดาวนั้นได้ด้วย ดาวจาง ๆ เหล่านี้ บอกให้เราทราบเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของทางช้างเผือกและที่ตั้งของสสารมืด

เนบิวลาหัวม้า

The Horsehead Nebula

Euclid แสดงให้เราเห็นมุมมองแบบพาโนรามาและมองเห็นรายละเอียดอันตระการตาของเนบิวลาหัวม้า หรือที่รู้จักในชื่อ Barnard 33 สถานที่ที่เป็นแหล่งอนุบาลดาวฤกษ์เกิดใหม่ และเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มดาวนายพราน (Orion)

เกี่ยวกับ Euclid

Euclid เป็นภารกิจสำรวจจักรวาลวิทยาขององค์กรอวกาศยุโรป (European Space Agency : ESA) ออกแบบมาเพื่อสำรวจองค์ประกอบและวิวัฒนาการของจักรวาลอันมืดมิด เพื่อสร้างแผนที่สามมิติของจักรวาล (โดยมีเวลาเป็นมิติที่สาม) โดยจะสังเกตกาแล็กซีหลายพันล้านแห่งในระยะ 10 พันล้านปีแสง เพื่อตอบคำถามที่สำคัญ ได้แก่ โครงสร้างและประวัติของเครือข่ายจักรวาลคืออะไร? ลักษณะของสสารมืดคืออะไร? การขยายตัวของจักรวาลมีการเปลี่ยนแปลงอย่างไรเมื่อเวลาผ่านไป? ลักษณะของพลังงานมืดคืออะไร? และความเข้าใจเรื่องแรงโน้มถ่วงของเราถูกต้องหรือไม่?

ยานอวกาศ Euclid มีความสูงประมาณ 4.7 ม. และมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 3.7 ม. ประกอบด้วยองค์ประกอบหลักสองส่วน: โมดูลบริการและโมดูลน้ำหนักบรรทุก

โมดูลน้ำหนักบรรทุก ประกอบด้วยกล้องโทรทรรศน์เส้นผ่านศูนย์กลาง 1.2 ม. และเครื่องมือทางวิทยาศาสตร์ 2 ชิ้น ได้แก่ กล้องความยาวคลื่นที่มองเห็นได้ (อุปกรณ์ VISible, VIS) และกล้อง/สเปกโตรมิเตอร์ใกล้อินฟราเรด (Near-Infrared Spectrometer and Photometer, NISP) ส่วนโมดูลบริการประกอบด้วยระบบดาวเทียม ได้แก่ การผลิตและจำหน่ายพลังงานไฟฟ้า การควบคุมทัศนคติ อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ในการประมวลผลข้อมูล ระบบขับเคลื่อน คำสั่งโทรคมนาคมและการวัดระยะไกล และการควบคุมความร้อน

Euclid อออกเดินทางจากแหลมคานาเวอรัล ฟลอริดา สหรัฐอเมริกา เมื่อ 1 กรกฎาคม 2566 โดย  SpaceX Falcon 9 วงโคจรปฏิบัติการเป็นรัศมีรอบจุดดวงอาทิตย์-โลก Lagrange point 2 (L2) ห่างจากโลก 1.5 ล้านกิโลเมตรเหนือวงจรโลก ระยะเวลาทำภารกิจ 6 ปี

*****************************

รวบรวม เรียบเรียง และแปล โดย
พลตรี ดร.สุชาต จันทรวงศ์
ชมรมดาราศาสตร์และมวลเมฆ จ.ราชบุรี
8 พ.ย.2566

ที่มาข้อมูล

• ESA. (2023). Euclid's first images: the dazzling edge of darkness. [Online]. Available : https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_ Science/ Euclid/Euclid_s_first_images_the_dazzling_edge_of_darkness.        [2566 พฤศจิกายน 8].
• ESA. (2023). Euclid overview. [Online]. Available : https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Euclid_overview.    [2566 พฤศจิกายน 8].